Πεθαίνοντας στην Κύπρο από γρίππη το 1918-1919

Έχοντας κλείσει περισσότερους από δώδεκα μήνες στα «χρόνια της σύγχρονης πανδημίας» και βαδίζοντας προς το δεύτερο Πάσχα υπό συνθήκες περιορισμού εξαιτίας του κορονοϊού, αναζήτησα ξανά στις πηγές της εποχής το πώς βίωσαν στην Κύπρο τη βροτολοιγό γρίππη του 1918-1919. Μια πρώτη αναφορά είχα κάνει, θυμίζω, στην περσινή ανάρτηση στο «Περί Ιστορίας» (14 Μαρτίου 2020) με τίτλο «Η ισπανική γρίππη στην Κύπρο, 1918» https://papapolyviou.com/2020/03/14/i-ispaniki-gripi-stin-kipro-1918/

Ανάμεσα στα μακάβρια ευρήματα της πρόχειρης έρευνάς μου είναι οι αριθμοί των θυμάτων, με μεγαλύτερη έξαρση της πανδημίας την περίοδο Νοεμβρίου 1918 -Ιανουαρίου 1919. Και αυτό συνέβη τόσο σε ορεινά χωριά όσο και στα χωριά του κάμπου και των ακτών: Στη Γαλάτα απεβίωσαν σε λίγες ημέρες 15 πρόσωπα ηλικίας 18-80 ετών (εφημ. Ελευθερία, 19/1 Φεβρουαρίου 1919), στον Ασκά και στην Άλωνα είχαν καταγραφεί στις αρχές Δεκεμβρίου 1918 περισσότεροι από 20 θάνατοι (εφημ. Ελευθερία, 8/21 Δεκεμβρίου 1918), ενώ ανάλογη θραύση – και λόγω ψύχους – καταγράφηκε και σε άλλα χωρία της Πιτσιλιάς, τον Πολύστυπο, τα Χανδριά και Πλατανιστάσα  (εφημ. Μικρούλα, 5 Φεβρουαρίου 1919). Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα του Τύπου και στα πέντε γειτονικά χωριά, τις ημέρες έξαρσης της επιδημίας καταγράφονταν καθημερινά ένα-δύο θανατηφόρα περιστατικά.

Ανάλογοι ανατριχιαστικοί αριθμοί δίνονται και για τις πεδινές περιοχές. Στα Περβόλια Λάρνακας μέσα σε δυο βδομάδες απεβίωσαν από τη γρίππη 14 πρόσωπα (εφημ. Νέον Έθνος, 15/28 Δεκεμβρίου 1918), ενώ ανάλογα θύματα καταγράφηκαν και στην Καρπασία: Στον Άγιο Ανδρόνικο σε μια βδομάδα πέθαναν δέκα άνθρωποι, ενώ ανταπόκριση από το Λεονάρισσο (εφημ. Μικρούλα, 11 Δεκεμβρίου 1918) υπολογίζει τα κρούσματα γρίππης στα χωριά της περιοχής «μεταξύ των 10-25 τοις εκατόν επί του πληθυσμού, τα ημίσεα δ’ είναι θανατηφόρα». Πιο φρικτό περιστατικό, ο θάνατος των τεσσάρων παιδιών μιας οικογένειας στο Λεονάρισσο. Βλ. τη σχετική ανταπόκριση στην εφημ. Πατρίς, 12/25 Δεκεμβρίου 1918, που ακολουθεί.

Από τα «επώνυμα» θύματα, η πιο διάσημη στην Κύπρο έμελλε να μείνει η Ελένη Κ. Λοϊζίδου. Ο θάνατός της από γρίππη, τον Μάιο του 1919 βύθισε τους γονείς της σε βαρύ πένθος και οδήγησε σε μια γενναία δωρεά τους, στη μνήμη της: Στην ανέγερση του Ελενείου Δημοτικού Σχολείου, ενός από τα πιο σπουδαία σχολεία του νησιού μας, με τεράστια ιστορία και προσφορά. Ένα άλλο θύμα της γρίππης ήταν ο Άδωνις Κύρου, ο εκδότης της αθηναϊκής εφημερίδας «Εστία» στην Αθήνα (1872-1918), γιος του Λευκωσιάτη Κύρου Ιωαννίδη και ανιψιός του Δημάρχου Λευκωσίας Αχιλλέα Λιασίδη.

Έναν από τα θύματα της γρίππης στην κυπριακή πρωτεύουσα, τον νεαρό γιατρό Μιχαήλ Ι. Τομπάζη, που πέθανε τα Χριστούγεννα του 1918, έκλαψε στη σατιρική του εφημερίδα Μαστίγιον (φ. 3 Ιανουαρίου 1919) ο Λευκωσιάτης ποιητής Ιωάννης Περδίος. Το ποίημά του απευθύνεται «Στον μαύρο χάρο τον φονιά, που χύνει μαύρην ορφανιά» και εκφράζει την οδύνη του, καθώς αντί να πάρει ο χάρος «τη γρίππη του κοντά στα γηρατειά» σβήνει τα καντήλια των νέων ανθρώπων, μη έχοντας χορτάσει από την ανθρωποσφαγή του Μεγάλου πολέμου που προηγήθηκε.

Στο ίδιο φύλλο, σε ένα μικρότερο ποίημα («Άλλους θωρείς με πίππα, Κι άλλους τους βλέπεις σκνίπα!») ο Περδίος σατιρίζει τα γιατροσόφια που επιστρατεύονταν από τους ευφάνταστους Κυπρίους για να αντιμετωπίσουν τη γρίππη. Άλλοι κάπνιζαν πίπα (!) για να αμυνθούν με τον καπνό, και άλλοι, πιο ευτυχείς και φιλοσοφούντες, το έριχναν στο ποτό… Όπως γράφει ο Περδίος, υπερβάλλοντας γουστόζικα προφανώς, σε μια επίσκεψη του γιατρού Ευέλθοντος Γλυκύ στο Ψημολόφου, οι μισοί κάτοικοι βρέθηκαν με γρίππη και οι άλλοι μισοί …μεθυσμένοι! «Ψεκασμένους», πάντως, είχε πολύ λιγότερους το 1918-1919…

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s