6 Αυγούστου σήμερα, της Μεταμόρφωσης και σαν σήμερα, το 1974, κατελήφθησαν, ύστερα από φονικές μάχες, και παρά τη γενναία αντίσταση μικρών τμημάτων της Εθνικής Φρουράς και της ΕΛΔΥΚ, στη διάρκεια της “εκεχειρίας”, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και όσων είχε συμφωνήσει μέχρι τότε η Τουρκία, οι κωμοπόλεις της Λαπήθου και του Καραβά, στην επαρχία της Κερύνειας. Παραμένουν υπό τουρκική κατοχή μέχρι και σήμερα, 52 χρόνια αργότερα, όπως αγνοούμενοι παραμένουν δεκάδες εθνοφρουροί και υπαξιωματικοί που χάθηκαν στις μάχες της 6ης Αυγούστου 1974.

Αντί άλλου κειμένου για τη σημερινή μαύρη επέτειο της κατάληψης της γενέτειράς μου Λαπήθου, επιλέγω ένα διήγημα από το καινούριο βιβλίο του συγχωριανού μου Γιώργου Ν. Χαριτωνίδη “Το τραύμα της θεάς Αφροδίτης και άλλα διηγήματα” (Λευκωσία: Ηλίας Επιφανίου, 2026). Ο Γιώργος Χαριτωνίδης γεννήθηκε στη Λάπηθο, στην ενορία του Προδρόμου, πολύ κοντά στο Δημαρχείο και στο κέντρο της κωμόπολης. Στην τουρκική εισβολή πολέμησε και συνελήφθη αιχμάλωτος και έζησε τη φρίκη της αιχμαλωσίας στις τουρκικές φυλακές. Μετά την απόλυσή του από την Εθνική Φρουρά εργάστηκε για πολλά χρόνια στην Αθήνα. Το πρώτο του βιβλίο εκδόθηκε το 2003, με τίτλο “Αναμνήσεις με πολλά κουκούτσια”. Το “Τραύμα της Αφροδίτης” είναι το ένατο του βιβλίο και περιέχει 24 διηγήματα. Κατά την προσωπική μου άποψη ο συγγραφέας μάς δίνει ένα από τα ωριμότερά λογοτεχνικά του έργα, αναδεικνύοντας πτυχές του ανεπούλωτου προσωπικού και συλλογικού τραύματος και παρουσιάζοντας με τη διεισδυτική και ενίοτε πικρή ή βαθιά ειρωνική γραφή του εικόνες και πρόσωπα της Κύπρου του 1974 και του σήμερα: της οδύνης, της απώλειας και των σύγχρονων δομικών κοινωνικών και ιδεολογικών αδιεξόδων στο ημικατεχόμενο νησί μας. Ένα βιβλίο που αξίζει να αναζητήσετε και να το διαβάσετε!

Τα λεμόνια της Λαπήθου

Γιώργος Ν. Χαριτωνίδης, Το τραύμα της θεάς Αφροδίτης και άλλα διηγήματα, σσ. 47-48  

“Όξινα” τα λέγαμε στην ντοπιολαλιά. Μικρά παιδιά στη Λάπηθο παίζαμε οξινοπόλεμο. Εκτοξεύαμε ο ένας στον άλλο λεμόνια μέσα στα πυκνά περιβόλια του χωριού. Χωριζόμαστε σε Αχαιούς και Τρώες επηρεασμένοι από το μάθημα της αρχαιογνωσίας, όταν οι δάσκαλοι στο δημοτικό μάς δίδασκαν την Ιλιάδα του Ομήρου.

Ξυπόλητα και στερημένα, όταν μας έπιανε η λιγούρα, επειδή δεν είχαμε τίποτε άλλο, παίρναμε λεμονόκουπες, τις καθαρίζαμε, ρίχναμε πάνω αλάτι ή ζάχαρη και κόβαμε την πείνα μας.

Η συμπυκνωμένη λεμονάδα σε μπουκάλι όπως τη γνωρίζουμε, ήταν άγνωστη στο χωριό μας. Ανά πάσα στιγμή ολόχρονα υπήρχε άφθονος ο χυμός του φρέσκου λεμονιού. Στο καφενείο, όταν κάποιος παράγγελλε μια λεμονάδαα, ο καφετζής έβγαινε στην αυλή, έκοβε λεμόνια, τα έστυβε, έριχνε το χυμό σε ποτήρι, έβαζε 2-3 κουταλάκια ζάχαρη, αραίωνε με νερό, ανακάτευε και την σέρβιρε.

Ανακαλύφτηκε από ειδικούς γεωπόνους ότι το τοπικό μικροκλίμα της Λαπήθου ευνοούσε την τέλεια ανάπτυξη της λεμονιάς. Επεκτάθηκαν τότε άμεσα και σε απίστευτο βαθμό οι καλλιέργειες για τον χρυσοπράσινο αυτό καρπό. Από τη φτώχεια πέρασαν σε πλούτο οι κάτοικοι της Λαπήθου. Γίνονταν εξαγωγές του προϊόντος σε όλο τον κόσμο και σε καλές τιμές.

6 Αυγούστου το 1974 ο τουρκικός στρατός κατέλαβε το χωριό μας. Αρπάξανε σπίτια, περιουσίες και μας έδιωξαν διά της βίας των όπλων. Καταφύγαμε στις ελεύθερες περιοχές του νησιού. Βιώσαμε ξαφνικά αυτό που ακούμε στην εκκλησία, “πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν…”

Πρόσφυγες στη Λεμεσό, μας έδιναν τρόφιμα από τη Μέριμνα. Μια μέρα μάς έτχε φασόλια ξερά. Ω ναι, φασίλια! Περάσανε μέρες πολλές για τέτοια πολυτέλεια, είχαμε πεθυμήσει τη φασολάδα. Την άσπρη παραδοσιακή Λαπηθιώτική φασολάδα με πατάτα, σέλινο, καρότο και από πάνω λάδι, μαϊντανό και λεμόνι. Λεμόνι όμως δεν είχαμε. Δεν γινότανε χωρίς λεμόνι. Το ζητούσε το DNA των κυττάρων μας. Έτρεξα στο πιο κοντινό μπακάλικο. “Πόσα αυτά τα τρία όξινα;”, ρωτώ. Τα ζυγίζει, “μισό σελίνι”, μου λέει. Ε, όχι, δεν το βάσταξε η καρδιά μου. Περπάτησα μέχρι που συνάντησα οξινιά σε μια αυλή. Σκαρφάλωσα και έκλεψα ένα μεγάλο, όμορφο, πράσινο λεμόνι.

Η Λάπηθος στην πιο γνωστή καρτ ποστάλ πριν από την τουρκική εισβολή και την Κατοχή