«Το τέλος του κόσμου», 1910

Προσπαθώντας να ξεφύγουμε από το κλίμα του μνημονίου, που ξαφνικά εποπτεύει τις ζωές μας, αναζητήσαμε τις επιπτώσεις που είχε στην κυπριακή καθημερινότητα η προηγούμενη παγκόσμια υστερία για την «καταστροφή του κόσμου», τον Μάιο του 1910. Δεν γνωρίζουμε πόσοι συμπατριώτες μας πίστεψαν, αυτές τις ημέρες, το υποτιθέμενο ημερολόγιο των Μάγιας περί «συντελείας». Με έκπληξη, όμως, διαπιστώσαμε ότι η διέλευση του κομήτη Χάλλευ από τον πλανήτη μας, που γνωρίζουμε ότι πανικόβαλε τους κατοίκους των ΗΠΑ και των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών, είχε δημιουργήσει αίσθηση και στην Κύπρο του 1910! Είναι μια διαπίστωση που δείχνει ότι αρκετοί Κύπριοι στις αρχές του 20ού αιώνα μετείχαν της νεωτερικότητας και των αντιλήψεων του σύγχρονου κόσμου, ξεφεύγοντας από τις δεισιδαιμονίες που δημιουργούσαν η απαιδευσία και οι μεσαιωνικές κοινωνικές συνθήκες της Οθωμανοκρατίας.

Η πιο κοντινή διέλευση (ή «σύγκρουση») του κομήτη αναμενόταν στην Κύπρο να συμβεί στις 3.30 το πρωί της 18ης Μαΐου 1910 (5 Μαΐου με το παλαιό ημερολόγιο). Ήδη από τις τελευταίες μέρες του Απριλίου, σύμφωνα με εφημερίδα της Λάρνακας, «πολλοί και πολλαί εγείρονται της κλίνης και σπεύδουσιν εις την παραλίαν και την αποβάθραν, όπως προϋπαντήσωσιν  τον λαμπρόν επισκέπτην. (…) Η κεφαλή του φαίνεται ως άστρον μετρίου μεγέθους, η δε ουρά του ως πελωρία δέσμη ηλεκτρικού φωτός, έχουσα νοτιοδυτικήν διεύθυνσιν.»

Χρονογράφημα της «Φωνής της Κύπρου» έδινε συμβουλές στους αναγνώστες της εφημερίδας για τις «τελευταίες τους μέρες»: «Οι έχοντες όλην την περιουσίαν των εις το βαλάντιον ας σκεφθώσι πώς πρέπει κάλλιον ν’ απολαύσωσι των αγαθών τα οποία τους υπολείπονται. Είναι λογικόν εντούτοις ν’ απολαύσωσι των αγαθών αυτών διασκεδάζοντες περισσότερον. Οι δε μη έχοντες απολύτως, ας βλέπωσι τους άλλους διασκεδάζοντας.»

Οι κυπριακές εφημερίδες είχαν δημοσιεύσει διαβεβαιώσεις των αστρονόμων που καθησύχαζαν τους φόβους για την πιθανότητα σύγκρουσης του κομήτη με τη γη, όμως ο πανικός ήταν υπαρκτός: «Οι γελοίοι φόβοι επιρρώθησαν ιδίως από της νυκτός του Σαββάτου [23 Απριλίου] ότε βροχαί ραγδαίαι διαρκήσασαι επί ώρας μετ’ αστραπών και βροντών, καίτοι ουχί ασυνήθεις κατά τοιαύτην εποχήν του έτους, κατέκλυσαν την Λευκωσίαν, εθεωρήθη δε το τοιούτον ως το προοίμιον της καταστροφής.»

Το αναμενόμενο ως μοιραίο βράδυ, 4-5 Μαΐου, «διηνυκτέρευσαν σχεδόν άπαντες οι κάτοικοι της πρωτευούσης εξελθόντες εις τας οδούς». Ο φυσικομαθηματικός και λαϊκός ηγέτης Νικόλαος Καταλάνος θεώρησε εξαιρετικά ευοίωνο «δείγμα κοινωνικής προόδου» το γεγονός: «Περί τας πρώτας πρωϊνάς ώρας πολυάριθμοι όμιλοι οικογενειακοί και μη εξήρχοντο εις αναπεπταμένους περί την πόλιν τόπους και εθεώντο μετά προσοχής ή ανεζήτουν τον πλανήτην (…) χιλιάδες ψυχών ηγρύπνησαν περιφερόμενοι ανά τας οδούς αναμένουσαι να ίδωσι τι έκτακτον ουράνιον φαινόμενον». Στη Λάρνακα, επίσης, το ίδιο βράδυ βρήκε «την πόλιν επί ποδός, ζωηρώς ευθυμούσαν κατά το πλείστον».

Όταν τελικά η διέλευση του κομήτη και της ουράς του, που υποτίθεται έφερε «δηλητηριώδη αέρια», αποδείχθηκε ακίνδυνη, δεν έλειψε και πάλι η σχετική γκρίνια. Έγραφε η «Σάλπιγξ» της Λεμεσού: «Ας κροτήσωμεν τώρα τας χείρας επί τη αβλαβεί διαβάσει του και ας αναμένωμεν ήσυχοι τον «ήσυχον» και «φυσικόν» θάνατον ον θα μας παρασκευάσουν τα δηλητήρια της ζωής αυτής, προτιμήσαντες αυτόν αντί ενός ωραίου, στιγμιαίου, γενικού και ποιητικωτάτου θανάτου!»

Καλά Χριστούγεννα!

*Δημοσιεύτηκε στην εφημ. Φιλελευθερος στις 22 Δεκεμβρίου 2012

Advertisements

One thought on “«Το τέλος του κόσμου», 1910

  1. Καταπληκτικό, Πέτρο, όπως και το προηγούμενό σου για την κρίση.

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s