3 Μαρτίου σήμερα, ημέρα του θανάτου του Γρηγόρη Αυξεντίου το 1957, στα βουνά του Μαχαιρά. Τιμώντας τη μνήμη του παρουσιάζω οκτώ ιστορικά τεκμήρια για τη ζωή και τον θάνατό του, από το προσωπικό μου αρχείο και την ψηφιακή συλλογή του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, στη Λευκωσία.

Η πρώτη φορά που έγινε ευρύτατα γνωστός παγκυπρίως ο Γρηγόρης Αυξεντίου ήταν με τη δημοσίευση της επικήρυξής του στις κυπριακές εφημερίδες, μερικές ημέρες μετά την έναρξη της δράσης της ΕΟΚΑ. Όπως είναι γνωστό ήταν ο πρώτος καταζητούμενος της ΕΟΚΑ. Η ανακοίνωση της Αστυνομίας για την επικήρυξή του δημοσιεύθηκε στις καθημερινές εφημερίδες, στα φύλλα της 5ης Απριλίου 1955, ενώ είχε ήδη μεταδοθεί και από το κυπριακό ραδιόφωνο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κομματική εφημερίδα του ΑΚΕΛ, “Νέος Δημοκράτης”, ήταν η μόνη εφημερίδα που αρνήθηκε να συμμορφωθεί και δεν δημοσίευσε την επικήρυξη. Η μετάφραση στα ελληνικά της ανακοίνωσης της Αστυνομίας περιέχει γραφικότητες (“αδημονεί να ανιχνεύση το πρόσωπον”) αλλά και ανακρίβειες (ανεβάζει την ηλικία του Αυξεντίου, γεννημένου το 1928 στα 35 χρόνια), γεγονός που δείχνει τον αιφνιδιασμό των αποικιακών αρχών από τη δράση της ΕΟΚΑ. Εδώ η δημοσίευση στο “Έθνος”, φ. 5 Απριλίου 1955.

Στα τέλη του 1956 οι διωκτικές αρχές έχουν πια ακριβέστερες πληροφορίες για τον Αυξεντίου. Έχουν εξασφαλίσει περισσότερες πληροφορίες, ξέρουν ότι ήταν “πρώην αξιωματικός του ελληνικού στρατού”, τον ονομάζουν υπαρχηγό της ΕΟΚΑ και του προσθέτουν στο αρχικό ύψος της πρώτης επικήρυξης τέσσερις ίντζες… Το ποσό της επικήρυξης για τους επίδοξους κεφαλοκυνηγούς είναι 5.000 λίρες με την παράλληλη αυτοκρατορική δέσμευση ότι η “αμοιβή θα καταβληθή εις μετρητά” και θα προσφερθή προστασία στον καταδότη και στα μέλη της οικογένειάς του και δωρεάν μεταφορά στο εξωτερικό.

Ο θάνατος του Γρηγόρη Αυξεντίου στις 3 Μαρτίου 1957 συνέπεσε με την Κυριακή της Τυροφάγου. Η κυβερνητική ανακοίνωση μεταδόθηκε πρώτα από το ραδιόφωνο, ενώ λόγω της αργίας της Καθαράς Δευτέρας η δημοσίευση στις εφημερίδες καθυστέρησε. Πρώτα η είδηση δημοσιεύθηκε στον αθηναϊκό Τύπο, στα φύλλα των εφημερίδων της 5ης Μαρτίου 1957. Εδώ, το πρωτοσέλιδο της αθηναϊκής “Ελευθερίας”, της 5 Μαρτίου 1957, με εκτενή περιγραφή της τελευταίας άνισης μάχης του Αυξεντίου και με ένα σχετικό άρθρο για τον Κύπριο ήρωα. (Αρχείο εφημερίδων Εθνικής Βιβλιοθήκης, Αθήνα)

Από την περιγραφή των κυπριακών εφημερίδων ξεκινώ με τη Cyprus Mail, στο φύλλο της 6ης Μαρτίου 1957, η οποία καταγράφει αξιόλογες δημοσιογραφικές πληροφορίες και τις θριαμβολογίες του Χάρντινγκ, χωρίς να λείπουν και εδώ οι ανακρίβειες που προκύπτουν από την άγνοια των τοπικών συνθηκών. Για παράδειγμα, ο Μαχαιράς μεταφράζεται ως … the Valley of the Knife…

Από τις ελληνικές κυπριακές εφημερίδες ξεκινώ από το “Έθνος” της 6ης Μαρτίου 1957. Ξεχωρίζω την υπερήφανη δήλωση της μητέρας του Αυξεντίου, Αντωνούς, όπως και τη φράση που αποδίδεται στον Αυξεντίου “Μολών Λαβέ”, από περιγραφή βρετανικής εφημερίδας της προηγούμενης ημέρας.

Η “Ελευθερία” της Λευκωσίας, στο πρωτοσέλιδο του φ. της 6ης Μαρτίου 1957 καταγράφει δικές της πληροφορίες για τον τελευταίο αποχαιρετισμό του Αυξεντίου με τους τέσσερις συντρόφους του, τους οποίους διέταξε να παραδοθούν. Από την υπόλοιπη περιγραφή, σημειώνω τη φράση ότι η δεκάωρη μάχη έγινε “ανάμεσα από ανθισμένας αμυγδαλάς”…

Τέλος, ο “Φιλελεύθερος” αφιερώνει όλο το πρωτοσέλιδο της 6ης Μαρτίου 1957 στην άνιση μάχη του Μαχαιρά. Από τις πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες ξεχωρίζω την αναφορά στην ενασχόληση του Αυξεντίου με τη λογοτεχνία και την καλή του γνώση της νεοελληνικής λογοτεχνίας” αλλά και την ανακριβή πληροφορία ότι είχε φοιτήσει στη Σχολή Ευελπίδων.

Τέλος, ένα ξεχωριστό αφιέρωμα, στους πρώτα μεταπελευθερωτικούς μήνες στον Γρηγόρη Αυξεντίου, το εξώφυλλο του περιοδικού του Ελληνικού Γυμνασίου Αμμοχώστου “Πυρσός”, με σημαντικά άρθρα για τον παλαιό απόφοιτο του σχολείου από καθηγητές και συμμαθητές του, με πιο σημαντικό το άρθρο με τις αναμνήσεις του φιλόλογού του, Κυριάκου Χατζηιωάννου.