Γεώργιος Σ. Φραγκούδης (1869-1939)

Συμπληρώνονται φέτος 150 χρόνια από τη γέννηση, στη Λεμεσό το 1869, και 80 χρόνια από τον θάνατο, στην Αθήνα το 1939, του Γεώργιου Σ. Φραγκούδη, ενός από τα πιο ανήσυχα και προικισμένα πνεύματα της νεότερης ιστορίας της Κύπρου. Η διπλή επέτειος αναμένεται να τιμηθεί με διάφορες εκδηλώσεις. Ας θεωρηθεί ότι το σημερινό μας άρθρο εντάσσεται σε αυτές.

Ο Γεώργιος Φραγκούδης ήταν γιος του βουλευτή Σωκράτη Φραγκούδη (1869-1939), και γόνος μιας μεγάλης οικογένειας της Λεμεσού με επτανησιακές ρίζες. Ριζοσπάστης πολιτευτής και πολυγραφότατος συγγραφέας, σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Πολιτικές  Επιστήμες στο Παρίσι και έζησε για πολύμηνα διαστήματα στο Λονδίνο, στην Αλεξάνδρεια, στο Χαρτούμ και στις Ηνωμένες Πολιτείες, πριν επιστρέψει οριστικά στην Αθήνα, το 1918. Εκδότης εφημερίδων, δικηγόρος, πολιτευτής και δημοσιολόγος, εκλέχθηκε βουλευτής Αθηνών – Πειραιώς στις εκλογές του Δεκεμβρίου του 1923, ενώ είχε σημαντικό ρόλο στην ίδρυση της Παντείου Σχολής, της οποίας υπήρξε ο πρώτος διευθυντής (1930-1937). Η δημοσιογραφική δραστηριότητα και ο οξύς πολιτικός λόγος τού στοίχισαν διώξεις, φυλακίσεις και προπηλακισμούς, καθώς αρκετές φορές υποστήριξε πρωτοπόρες ή εντελώς εκτός τόπου ιδέες, ενώ δεν δίστασε να συγκρουστεί με ομάδες συμφερόντων ή την εκάστοτε πολιτική και πολιτειακή εξουσία. Δεινός πεζοπόρος, πραγματοποίησε πεζός τεράστιες διαδρομές τόσο στην ελληνική χερσόνησο και στη Μικρά Ασία, όσο και σε χώρες της Ευρώπης (π.χ. πεζοπόρησε το καλοκαίρι του 1891 όλο τον «ωραίο πλακοστρωμένο και δενδροφυτευμένο δρόμο» που ένωνε το Παρίσι με τις Βρυξέλες…), της Αφρικής και στην Αμερική. Η δίμηνη πεζοπορία του στην Κύπρο, στα 18 του χρόνια, τον προίκισε με προσωπική εποπτεία – πρώτη ύλη για το, υπερπολύτιμο σήμερα, βιβλίο του, «Κύπρις. Η Κύπρος της σήμερον. Ιστορία της Κύπρου από των μυθολογικών χρόνων μέχρι σήμερον. Τοπογραφία Κύπρου ή περιήγησις ανά την νήσον» (Αθήνα 1890.)

Έζησε μια ζωή σαν παραμύθι από την πλευρά της άγνοιας κινδύνου για τις πρωτοβουλίες που αναλάμβανε και τα ταξίδια που αποτολμούσε κι ο ίδιος ομολογεί ότι διέθετε μπόλικη από την «τρέλα των Φραγκούδηδων»: Στα 15 του χρόνια οι γονείς του τον έστειλαν στην Αθήνα για να τελειώσει το Γυμνάσιο και στα 16 του (1885) γράφτηκε στη Νομική Σχολή. Στην ελληνική πρωτεύουσα υπήρξε ο ιδρυτής και πρόεδρος του «Πατριωτικού Συνδέσμου των Κυπρίων» και οργανωτής της εντυπωσιακής «Κυπριακής Εκθέσεως» στο Ζάππειο, το 1901, της πρώτης προσπάθειας συστηματικής προβολής της Κύπρου, και κατ’ επέκταση του ενωτικού αιτήματος, στο μητροπολιτικό κέντρο. Είχε προηγηθεί το 1898-1899 η πολύκροτη σειρά επαναστατικών του άρθρων στην εφημερίδα «Αλήθεια» της Λεμεσού, όπου είχε κηρύξει «το πρόγραμμα του μέλλοντος να ιδρυθή ριζοσπαστικού κόμματος με την λέξιν Ένωσις αναγεγραμμένην επί της σημαίας του», προκαλώντας οξύτατη δημοσιογραφική αντιπαράθεση. Ουσιαστικά, επιχείρησε να αντιγράψει στην Κύπρο την πολιτική των ριζοσπαστών της Επτανήσου, προκαλώντας σε σύγκρουση τους συντηρητικούς («διαλλακτικούς») παλαιούς πολιτευτές και δημοσιογράφους, που ακολουθούσαν «σώφρονα και μεμετρημένην πολιτικήν» απέναντι στους Βρετανούς.

Στα χρόνια του Αρχιεπισκοπικού ζητήματος υποστήριξε φανατικά τον μητροπολίτη Κιτίου Κύριλλο Παπαδόπουλο και στον Εθνικό Διχασμό τον Ελ. Βενιζέλο και το κίνημα της Θεσσαλονίκης. Ενδιάμεσα, το 1904, φυλακίστηκε  στην Αθήνα «επί αποπείρα στάσεως κατά του καθεστώτος» για την αρθρογραφία του στην εφημερίδα του «Μεταρρύθμισις». Το 1933, ύστερα από την οκτωβριανή εξέγερση, εξέδωσε το βιβλίο «Η Κύπρος αυτόνομος υπό τον έλεγχον της Μεγάλης Βρεττανίας. Σχέδιον Συντάγματος της κυπριακής πολιτείας»: ο πρώην ενωτικός ριζοσπάστης πρότεινε να τεθεί η Κύπρος υπό την αγγλική προστασία για να προοδεύσει ως ελληνικό νησί. Προκάλεσε σάλο και φοβερή πολεμική εναντίον του, και μια ομάδα Κυπρίων φοιτητών τού επιτέθηκε μέσα στην Πάντειο.

Τα τελευταία του χρόνια τα έζησε στην Καλλιθέα, της οποίας ήταν από τους πρώτους οικιστές και περβολάρηδες. Από τα βιβλία του, το πιο πετυχημένο εκδοτικά (ίσως το μόνο…) ήταν η μετάφραση του λίαν δημοφιλούς μυθιστορήματος «Βαρραβάς» της Μαρίας Κορέλλι.

Ο ωραίος αυτός Λεμεσιανός λίγο προτού πεθάνει πρόλαβε να τελειώσει την αυτοβιογραφία του, που εκδόθηκε το 1939 μαζί με την ιστορία της οικογένειας του. Εκεί γράφει και τα εξής αποτιμώντας τη ζωή του, τα οποία λόγω των αυριανών εκλογών αποκτούν και μια επίκαιρη πικρή διάσταση: «Αν δεν κατώρθωσα να επιβάλω τις ιδέες μου, ήτανε γιατί το Ρωμαίικο δεν παίρνει από ιδέες. Μα η γνώμη μου κάθε φορά συνετέλεσε στο καλό. (…) Χωρίς λάθη δεν γίνονται έργα μεγάλα. Η κοινωνία προάγεται με τη θυσία των ατόμων. (….) Σε μας τους Έλληνας δεν ωφελεί η αξία. Δεν ξέρουμε τι είναι αξία. Θαυμάζομε μόνον εκείνους που επιτυγχάνουν ή είναι τυχεροί. Θαυμάζουμε τη δύναμη και τα αξιώματα…»

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος» στις Μαΐου 2019

Εδώ ο Γ. Σ. Φραγκούδης σε φωτογραφία της εποχής της “Κυπριακής Εκθέσεως” του 1901

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s