Από την ιστορία του συνδικαλισμού των εκπαιδευτικών

Με αφορμή την προχθεσινή διήμερη απεργία των εκπαιδευτικών, κορύφωση της κρίσης στην Παιδεία, θα δούμε στο σημερινό μας σημείωμα ορισμένους καίριους σταθμούς της συνδικαλιστικής τους ιστορίας. Σημειώνουμε ότι για τον συνδικαλισμό των Κυπρίων δασκάλων και καθηγητών έχουν εκδοθεί τα σημαντικά έργα των Δημήτρη Φ. Χαραλάμπους (τρεις τόμοι το 2001 και δύο τόμοι το 2015) και Ανδρέα Χρ. Κασουλίδη (2016).

Επισημαίνουμε, αρχικώς, το ιστορικό βάθος: Η πρώτη βραχύβια προσπάθεια για ίδρυση «Κυπριακού Διδασκαλικού Συνδέσμου» χρονολογείται το 1898 στην Κερύνεια από τον Κύριλλο Κ. Παυλίδη, που αργότερα σταδιοδρόμησε ως συντάκτης και διευθυντής της εφημερίδας «Φωνή της Κύπρου». Στην επόμενη προσπάθεια, το 1907, εκδόθηκε κι ο δωδεκασέλιδος «Κανονισμός του επαρχιακού “Διδασκαλικού Συνδέσμου” Λευκωσίας». Οι σκοποί του καθορίστηκαν σε δύο επίπεδα: «Η ηθική και υλική ανύψωσις της Κυπρίας κοινωνίας και της πατρίδος καθόλου και β. Η ανύψωσις του Διδασκάλου εις την εμπρέπουσαν αυτώ θέσιν». Το 1911 ιδρύθηκε ο «Παγκύπριος Διδασκαλικός Σύνδεσμος» με πρόεδρο, τιμητικά, τον γυμνασιάρχη του Παγκυπρίου Γυμνασίου (και διευθυντή του Παγκυπρίου Διδασκαλείου), που ήταν, τότε, ο σπουδαίος Κωσταντίνος Άμαντος. Το 1936, αφού είχε μεσολαβήσει η υπαλληλοποίηση των δασκάλων με τον αποικιακό εκπαιδευτικό νόμο του 1929 και είχε επιβληθεί η μεταοκτωβριανή δικτατορία, ιδρύθηκε η «Παγκύπριος Διδασκαλική Οργάνωσις». Ακολούθησε περίοδος εσωστρέφειας, διάσπασης και αντιπαραθέσεων, που είχαν σχέση και με το ταραχώδες πολιτικό τοπίο του 1946-1949. Τελικώς, η ΠΟΕΔ («Παγκύπριος Οργάνωσις Ελλήνων Διδασκάλων»), ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1953. Το ίδιο έτος, τον Νοέμβριο, ιδρύθηκε η ΟΕΛΜΕΚ («Οργάνωσις Ελλήνων Λειτουργών Κοινοτικών σχολείων Μέσης Εκπαιδεύσεως Κύπρου» με πρώτο πρόεδρο τον γυμνασιάρχη του Παγκυπρίου Γυμνασίου, Κωνσταντίνο Σπυριδάκι και γραμματέα τον Κλεάνθη Γεωργιάδη. (Είχαν προηγηθεί προσπάθειες κλαδικής οργάνωσης από τη δεκαετία του 1920.) Ουσιαστικός ιδρυτής της ΟΕΛΜΕΚ ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, που προήδρευσε και της συνεδρίας για τη σύνταξη του καταστατικού της, αντιδρώντας στον νέο αποικιακό νόμο περί Παιδείας. Από τους στόχους της ΟΕΛΜΕΚ, πρώτος ήταν «Η προστασία της εν γένει ελληνικής εκπαιδεύσεως της Κύπρου και ιδία η κατοχύρωσις του εθνικού χαρακτήρος αυτής».

Οι εκπαιδευτικές οργανώσεις (μαζί με τις δύο μικρότερες των εκπαιδευτικών της Τεχνικής / Επαγγελματικής και της Ιδιωτικής εκπαίδευσης) διεκδίκησαν και κατέκτησαν θεσμικό ρόλο στα χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η εκπαίδευση και ο εκπαιδευτικός στην αποικιοκρατούμενη Κύπρο είχαν βασικό ρόλο τόσο στο ενωτικό κίνημα, όσο και στην αντίσταση στον βρετανικό παρεμβατισμό στην Παιδεία. Από την άλλη, οι δάσκαλοι, είχαν αποδεχθεί την υπαλληλοποίησή τους το 1929, προκρίνοντας το στενό επαγγελματικό τους συμφέρον, κωφεύοντας στη ρητορική των πολιτευτών και της Εκκλησίας, που είχαν επιδείξει, από την πλευρά τους, σκανδαλώδη αδιαφορία για τα μεγάλα δασκαλικά προβλήματα. Στα πρώτα χρόνια της Δημοκρατίας, ο εκπαιδευτικός κόσμος κινήθηκε, όπως όλο το εκπαιδευτικό σύστημα, ανάμεσα στον εθνικό χαρακτήρα, τις επιλογές και κατά καιρούς επιταγές του «Εθνικού Κέντρου» και στις τοπικές πραγματικότητες. (Είναι χαρακτηριστικό ότι η ΠΟΕΔ εντάχθηκε στη Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδας (ΔΟΕ) τον Απρίλιο του 1965.) Οι οργανώσεις των εκπαιδευτικών απέκτησαν και συντεχνιακό λόγο και ρόλο, και εξαιτίας της σύνθεσης του διδασκαλικού και καθηγητικού πληθυσμού αναδείχθηκαν ανάμεσα στις πιο μαχητικές και μαζικές συνδικαλιστικές οργανώσεις. Ορόσημο στην ιστορία τους ήταν ο Νοέμβριος του 1963, όταν ο εκπαιδευτικός κόσμος, σε μια πρωτοφανή εκδήλωση ενότητας δασκάλων και καθηγητών, προχώρησε σε απεργία που κράτησε δυο περίπου βδομάδες, ζητώντας, ανάμεσα στα άλλα, περισσότερη δημοκρατία στην εκπαιδευτική διαδικασία και τη θεσμοποίηση του ρόλου των συνδικαλιστικών οργανώσεων, σοκάροντας την κυπριακή κοινωνία. Πιο ενδεικτική αντίδραση, η άποψη του Κ. Σπυριδάκι (πρώτου προέδρου της ΟΕΛΜΕΚ), ενός από τα σημαντικότερα πρόσωπα που διοίκησαν την ελληνική εκπαίδευση στην Κύπρο του 20ού αιώνα: «Εκπαιδευτικός που απεργεί, παύει να είναι εκπαιδευτικός»…

Ο διδασκαλικός συνδικαλισμός συνδέθηκε όσο ελάχιστοι άλλοι επαγγελματικοί κλάδοι στην Κύπρο, με το εθνικό κίνημα, τους κοινωνικούς αγώνες, αλλά και τη γυναικεία χειραφέτηση. Από τις κύριες αιτίες της δημιουργίας «πνεύματος μονάδος» και της επαγγελματικής συνοχής που χαρακτηρίζει τους Κύπριους δασκάλους, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τις ημέρες μας, ήταν το γεγονός ότι αποφοιτούσαν σχεδόν αποκλειστικά από σχολές του νησιού μας (Παγκύπρια Διδασκαλεία Αρρένων και Θηλέων – Ιεροδιδασκαλείο Λάρνακας – Διδασκαλικό Κολλέγιο – Παιδαγωγική Ακαδημία – Πανεπιστήμιο Κύπρου). Ήταν μια σημαντική διαφοροποίηση από τους καθηγητές της Μέσης εκπαίδευσης, που μέχρι λίγα χρόνια σπούδαζαν όλοι εκτός Κύπρου. Ιστορικά, η ΠΟΕΔ και η ΟΕΛΜΕΚ κινούνται συνήθως σε παράλληλους δρόμους. Αυτή τη φορά, τους ένωσε ένας λογιστικός  «εξορθολογισμός».

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος» στις 22 Σεπτεμβρίου 2018

Το εξώφυλλο του καταστατικού του 1937 της Παγκυπρίου Διδασκαλικής Οργανώσεως

Advertisements

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s