ΑΚΕΛ: Τα πρώτα βήματα (Απρίλιος 1941)

Συμπληρώθηκαν, προχθές, 75 χρόνια από την ίδρυση, στις 14 Απριλίου   1941, του Α.Κ.Ε.Λ. («Ανορθωτικόν Κόμμα του Εργαζομένου Λαού»). Η ίδρυση κομμάτων ήταν απότοκο των μέτρων φιλελευθεροποίησης του αποικιακού δικτατορικού καθεστώτος, εξαιτίας του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Στην ιδρυτική συνέλευση του νέου κόμματος, που έγινε στη Σκαρίνου, πήραν μέρος μέλη του παράνομου, από το 1931, Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου (Κ.Κ.Κ.) και γνωστές προσωπικότητες του «αστικού κόσμου», παλαιοί πολιτευτές, νομικοί ή διανοούμενοι της Λεμεσού και της Λάρνακας (Γεώργιος Βασιλειάδης, Λεύκιος Ζήνων, Φειδίας Κυριακίδης, Ζήνων Ρωσσίδης). Η διαφορετική προέλευση των ιδρυτικών μελών έδινε στο ΑΚΕΛ ευρύ πολιτικό χαρακτήρα και παρότι μετατράπηκε αργότερα σε αμιγές κομμουνιστικό κόμμα, αφού οι περισσότεροι «αστοί» συνιδρυτές αποχώρησαν, ακολούθησε ηπιότερη τακτική και ρητορική από τους νεοφώτιστους πρωτοπόρους του Κ.Κ.Κ. Το νέο κόμμα είχε εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης και τον Οκτώβριο 1941 αριθμούσε 1300 μέλη. Η οργάνωσή του ήταν βασισμένη σε πρωτόγνωρα πρότυπα για την Κύπρο, και στο πρώτο συνέδριό του (Λεμεσός, Οκτώβριος 1941), εκλέχθηκε Γενικός Γραμματέας ο Πλουτής Σέρβας.

Σύμφωνα με το πρώτο πρόγραμμα και καταστατικό του 1941, το ΑΚΕΛ ήταν «το κόμμα των εργατών, των εργαζομένων αγροτών και των εργαζομένων στρωμάτων των κυπριακών πόλεων», με σκοπό «την κατάκτηση της πλειοψηφίας της εργατικής τάξης και του εργαζομένου λαού των πόλεων και της υπαίθρου, για την εφαρμογή στην Κύπρο ενός απόλυτα Δημοκρατικο-λαϊκού διακυβερνητικού συστήματος, που να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των εργατών και του εργαζομένου λαού και να εξασφαλίζει την άνθιση και την ευδαιμονία στην νήσο». Στα πρώτα κείμενα του νέου κόμματος εντοπίζονται μαρξιστικές – λενινιστικές επιρροές («πρεσβεύει στις αρχές της λαϊκής Δημοκρατίας») αλλά και πιο μετριοπαθείς θέσεις («Το ΑΚΕΛ σαν κόμμα ρεαλιστικό, θα ρυθμίζει την δράση του και τις ενέργειές του πάνω στην κυπριακή πραγματικότητα και τις διαγραφόμενες προοπτικές»). Στα επόμενα χρόνια το κόμμα ριζοσπαστικοποιήθηκε στο ζήτημα του πολιτικού συστήματος και στο εθνικό πρόβλημα, και στο καταστατικό του 1946 αναφερόταν ως τελικός σκοπός «η ανοικοδόμηση της σοσιαλιστικής – κομμουνιστικής κοινωνίας» και «ότι στο σημερινό στάδιο – κάτω από συνθήκες εθνικής υποδούλωσης του κυπριακού λαού – το ΑΚΕΛ βάζει στην πρώτη γραμμή τον αγώνα για την εθνική αποκατάσταση του λαού, την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα».

Στην ιδρυτική συνέλευση της Σκαρίνου πήραν μέρος 32 πρόσωπα. Από τα αξιοσημείωτα ήταν η μη εκπροσώπηση γυναικών, αγροτών, και Τούρκων της Κύπρου. Στα πρώτα κομματικά κείμενα είναι ξεκάθαρη η μετακίνηση από τις πιο ακραίες θέσεις του ΚΚΚ στο εθνικό ζήτημα: Το ΑΚΕΛ υπογραμμίζει στο πρόγραμμά του ότι «Ο ελληνικός και τουρκικός πληθυσμός της νήσου μας είναι πληθυσμός με ακλόνητη εθνική συνείδηση και παράδοση, και κανένα μέτρο δε μπορεί να καταστρέψει την εθνική υπόστασή τους» και καταδικάζει την κυβερνητική επέμβαση στο Εκκλησιαστικό και στο Εκπαιδευτικό ζήτημα, «που στηρίζεται πάνω στην εθνική συνείδηση του λαού».

Στις Δημοτικές εκλογές του 1943 το ΑΚΕΛ πέτυχε εντυπωσιακά ποσοστά και ανέδειξε δύο Δημάρχους, τον Πλουτή Σέρβα στη Λεμεσό και τον Αδάμ Αδάμαντος, στην Αμμόχωστο. Η νίκη του Σέρβα, όμως, ήταν οριακή για τις κομματικές ισορροπίες: Μέχρι τα τέλη του 1944 συνέχιζαν να συνυπάρχουν το ΑΚΕΛ και το παράνομο ΚΚΚ, και τα δυο με γενικό γραμματέα τον «Πλουτή». Τον Νοέμβριο του 1944 το 5ο συνέδριο του ΚΚΚ αποφάσισε τη συγχώνευση των δύο κομμάτων στο ΑΚΕΛ, θέτοντας τον όρο ότι «ο ΓΓ του ΑΚΕΛ πρέπει απαραιτήτως να κατοικεί στη Λευκωσία». Ήταν η αρχή της αποκαθήλωσης για τον χαρισματικό και με γερή μαρξιστική παιδεία Δήμαρχο της Λεμεσού, που κατηγορήθηκε για πολλά («μικροαστισμό», «εγωισμό», «προσωπικές φιλοδοξίες», κ.ο.κ.) και τελικά διαγράφηκε ως «φραξιονιστής» και «αντικομματικό στοιχείο» τον Αύγουστο του 1952. Είχε, σαφέστατα, καθοριστικό ρόλο στην ίδρυση του ΑΚΕΛ και στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας του κόμματος στα πρώτα χρόνια ζωής του.

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. “Ο Φιλελεύθερος” στις 16 Απριλίου 1941

Και το σχετικό ιστορικό δημοσίευμα της εφημερίδας της Λευκωσίας “Ανεξάρτητος” (προσκείμενης στην κυπριακή Αριστερά), της επομένης της ίδρυσης του ΑΚΕΛ, 15ης Απριλίου 1941. Όπως φαίνεται από το δημοσίευμα, πρόεδρος της πρώτης αυτής συνέλευσης ήταν ο Φειδίας Κυριακίδης, γιος του “λευκού πολιτευτή” Ιωάννη Κυριακίδη, ενώ στη διάρκειά της εγκρίθηκε και το καταστατικό του νέου κόμματος.

19410415

 

Advertisements

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s