Ο Κίτσενερ και η Κύπρος

Your country needs you

Η διάσημη αφίσα στρατολόγησης

Κυκλοφόρησε πρόσφατα η νέα έκδοση του Κρατικού Αρχείου Κύπρου «Kitchener 1878-1883. Αρχιτέκτονας της Χωρομέτρησης της Κύπρου», με πρόλογο του υπουργού Δικαιοσύνης, Λ. Λουκά, και της εφόρου του Κρατικού Αρχείου, Έφης Παρπαρίνου, και εισαγωγικό σημείωμα του υπογράφοντος. Η έκδοση είναι αφιερωμένη σε έναν από τους ικανότερους διοικητικούς υπαλλήλους που πέρασαν από την Κύπρο κατά την Αγγλοκρατία, τον τότε υπολοχαγό και λοχαγό του μηχανικού Οράτιο Χέρμπερτ Κίτσενερ (1850-1916). Ήταν ένας από τους λίγους αξιωματικούς που μετά την αποχώρησή του από την Κύπρο είχε εντυπωσιακή σταδιοδρομία και διακρίθηκε όπου και αν υπηρέτησε, τόσο ως πολεμιστής και ηγέτης στρατιωτικών μονάδων, όσο και για τις διοικητικές και οργανωτικές του ικανότητες και χαρίσματα. Έγινε διάσημος ως ο εκπορθητής του Σουδάν (1898), όταν του απονεμήθηκε και ο τίτλος του λόρδου του Χαρτούμ, ενώ πήρε μέρος στον πόλεμο εναντίον των Μπόερς και ανήλθε μέχρι το βαθμό του στρατάρχη. Διετέλεσε διοικητής των Ινδιών (1902-1909) και της Αιγύπτου (1911-1914) και τον Αύγουστο του 1914, ύστερα από την εμπλοκή της Βρετανίας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, του ανατέθηκε το Υπουργείο Πολέμου, όταν και αναδιοργάνωσε το βρετανικό στρατό. Το πρόσωπό του χρησιμοποιήθηκε στις αφίσες της πιο διάσημης προπαγανδιστικής εκστρατείας στρατολόγησης στην ιστορία (“Your country needs you”). Με την υπουργική του ιδιότητα μετέβη σε διάφορα μέτωπα του πολέμου, και επισκέφθηκε και την Αθήνα, τον Νοέμβριο του 1915, επί κυβέρνησης Στέφανου Σκουλούδη, προσπαθώντας μάταια να πείσει τον βασιλιά Κωνσταντίνο να εγκαταλείψει την πολιτική της ουδετερότητας. Οι αθηναϊκές εφημερίδες τον είχαν χαρακτηρίσει, τότε, «τέλειον τύπον Αγγλοσάξονος πυροξάνθου». Ταξιδεύοντας  προς τη Ρωσία, τον Ιούνιο του 1916, το πλοίο που επέβαινε βυθίστηκε, ύστερα από πρόσκρουση σε γερμανική νάρκη, βορείως της Σκωτίας. Ο θάνατός του τον μετέβαλε σε ήρωα της Αυτοκρατορίας και συνέβαλε, όπως και η εντυπωσιακή και επιβλητική μορφή του, στην περαιτέρω μυθοποίησή του.

Στην Κύπρο ο Κίτσενερ εργάστηκε για πέντε περίπου χρόνια (1878-1883). Η παρουσία και τη δράση του είχε ευεργετικές συνέπειες, καθώς εργάστηκε στην τριγωνομετρική χωρομέτρηση του νησιού, ενώ στη συνέχεια (Μάρτιος 1880) ανέλαβε τη διεύθυνση του Τμήματος Χωρομετρίας, μέχρι την παραίτησή του για να υπηρετήσει στην Αίγυπτο, τον Φεβρουάριο του 1883. Γνώρισε όσο ελάχιστοι την Κύπρο, συμβάλλοντας καθοριστικά στη δημιουργία του πρώτου σύγχρονου τοπογραφικού και γεωγραφικού χάρτη, που εκδόθηκε το 1885, ενώ θεωρείται ο πατέρας του κυπριακού Κτηματολογίου. Ήταν, επίσης, ο πρώτος που πρότεινε για την επίλυση του αρδευτικού προβλήματος της Κύπρου τη δημιουργία «δεξαμενών» στις κοιλάδες του Τροόδους για να μην χάνονται τα νερά των χειμάρρων.

Τη συγκίνηση που σκόρπισε στην Κύπρο η είδηση του θανάτου του Κίτσενερ αλλά και την αγαθή εικόνα που είχε αφήσει στο νησί, αποδεικνύουν όσα έγραψε για αυτόν ο Νικόλαος Καταλάνος, ένας από τους ηγέτες του κυπριακού ενωτικού κινήματος. Ο Καταλάνος χαρακτήρισε τον εκλιπόντα ως «την μεγαλυτέραν ίσως στρατιωτικήν φυσιογνωμίαν» και «ένα των μεγάλων δημιουργών του βρετανικού μεγαλείου της βικτωριανής περιόδου», ενώ για το χάρτη της Κύπρου έγραψε ότι αποτελούσε «σημαντικόν γεγονός και μνημείον της νέας ιστορίας της νήσου».

Στα έγγραφα που αποθησαυρίζονται στην έκδοση ο αναγνώστης βρίσκει σπάνιες εκθέσεις του Κίτσενερ (ορισμένες ιδιόχειρες), πολύτιμες τόσο για τη συμπλήρωση των πληροφοριών για τη μεγάλη αυτή προσωπικότητα, όσο και για την κατανόηση των συνθηκών και των προβλημάτων που χαρακτήριζαν τα πρώτα χρόνια της βρετανικής παρουσίας στην Κύπρο.

Το βιβλίο είναι μια συμβολή στην ανάδειξη του «κυπριακού παρελθόντος» του Οράτιο Χέρμπερτ Κίτσενερ, μιας από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της νεότερης βρετανικής ιστορίας. Παράλληλα, η έκδοση που δημιούργησε με ιδιαίτερη φροντίδα η διεύθυνση και το επιστημονικό προσωπικό του Κρατικού Αρχείου αποκαλύπτει τον πλούτο που κρύβεται στα έγγραφα και στους φακέλους του δημόσιου κυπριακού Αρχείου.

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος», στις 19 Ιανουαρίου 2013

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s