19η Μαΐου σήμερα και τιμώντας της μέρα μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού θα θυμηθούμε μερικούς Έλληνες από τον Πόντο που πέρασαν από την Κύπρο, έχοντας αφήσει το αποτύπωμά τους για μικρό ή μεγαλύτερο διάστημα.

Ο πρώτος που εντοπίζεται και για τον οποίο υπάρχουν ελάχιστες αναφορές είναι ο καθηγητής Ι. Τάσσογλους, που προσλήφθηκε το 1894 στην Αμμόχωστο, σε εποχές οικονομικής και πνευματικής υπανάπτυξης, ως διευθυντής της Ελληνικής Σχολής της πόλης. Δεν φαίνεται να παρέμεινε περισσότερο από ένα έτος στην Κύπρο και, σύμφωνα με τον Κώστα Π. Κύρρη, ήταν «φιλόλογος, κατά τα λεγόμενα» και καταγόταν από τον Πόντο.

Στη Λάρνακα, από τον Σεπτέμβριο του 1912, εργάστηκε ο Παντελής Δ. Μητρόπουλος (1884-1956), από τη Σινώπη του Πόντου. Με σπουδές στο Anatolia College (της Μερτζιφούντας του Πόντου – μετά τη Μικρασιατική καταστροφή το σχολείο μετακινήθηκε στο Πανόραμα της Θεσσαλονίκης όπου λειτουργεί μέχρι σήμερα) και στο Syrian Protestant College της Βηρυτού, δίδαξε εμπορικά, λογιστική, δακτυλογραφία, αγγλικά και άλλα παρεμφερή μαθήματα στο Εμπορικό Λύκειο Λάρνακας (1912-1946), και κατά διαστήματα στο Ευρυβιάδειο Παρθεναγωγείο της πόλης και στο Ιεροδιδασκαλείο (1920 και εξής). Υπήρξε διευθυντής του Οικοτροφείου του Εμπορικού Λυκείου, από τους πιο γνωστούς καθηγητές στη Λάρνακα της Αγγλοκρατίας, ενώ αναμείχθηκε στα κοινά προσφέροντας τις υπηρεσίες του σε διάφορους συλλόγους της πόλης, όπως στο σωματείο «Θεσσαλονίκη» που ιδρύθηκε τον Μάιο του 1914 στην ενορία του Σωτήρος. Εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Λάρνακα, όπου και νυμφεύτηκε, το 1923, την Αιμιλία Κ. Παυλίδη. Από τις δημοσιεύσεις του στον τοπικό Τύπο ξεχωρίζω τα άρθρα του «Περί του εμπορίου των αρχαίων Ελλήνων» (1921) και «Κυπριακοί εμπορικοί σταθμοί και εμπορικαί παροικίαι κατά την αρχαιότητα» (1929). Αξιοσημείωτη, επίσης, είναι η διάλεξή του «Περί γραμματοσήμων», τον Φεβρουάριο του 1924.

Το 1914, έτος έναρξης του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και νέων συστηματικών διώξεων εναντίον του Μικρασιατικού ελληνισμού, εργοδοτήθηκε ως καθηγητής στην Κύπρο ο Βασίλειος Αυγερινός, για τον οποίο δεν εντοπίστηκε ρητή μαρτυρία για την καταγωγή του, όμως κι αυτός ήταν απόφοιτος του Anatolia College της Μερτζιφούντας, ενώ και όταν αναχώρησε οριστικά από την Κύπρο, τον Ιούλιο του 1920, ο προορισμός του ήταν η Κωνσταντινούπολη, γεγονός που μας επιτρέπει τη βάσιμη υπόθεση ότι καταγόταν από τη Μικρά Ασία. Από τον Σεπτέμβριο του 1914 μέχρι και το σχολικό έτος 1919-1920 δίδαξε αγγλικά στο Εμπορικό Λύκειο της Λάρνακας και περιστασιακά και στο Ιεροδιδασκαλείο της πόλης.

Πτυχιούχος κι αυτός του «Αμερικανικού Λυκείου», όπως το αναφέρει σε επιστολή του προς τον Αρχιεπίσκοπο Κύριλλο Β, της Μερτζιφούντας, όπου διδάχθηκε την αγγλική, ήταν και ο Δημοσθένης Δασυγένης από το Ικόνιο, μη Πόντιος δηλαδή, που εργάστηκε στο Παγκύπριο Γυμνάσιο για πέντε χρόνια, ως καθηγητής Αγγλικών κατά το 1914-1919. Κατέφυγε στην Κύπρο διαφεύγοντας, όπως έγραφε σε επιστολή του, τον Αύγουστο του 1914, τον «λυσσαλέον διωγμόν και την εξοντωτικήν κατά των Χριστιανών στρατολογίαν». Όπως έγραφε ήταν απόφοιτος της Β΄ τάξης του τετρατάξιου Γυμνασίου Καισαρείας από το 1895, ενώ γνώριζε και την τουρκική.

Τέλος, μια πολύκροτη ποντιακή παρουσία στην Κύπρο στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν αυτή του Παύλου Κολεσίδη. Ήλθε στο νησί και ανέλαβε την έκδοση της «Χριστιανικής Αλήθειας», δημοσιογραφικού οργάνου του Συλλόγου «Ορθοδοξία» της Λευκωσίας. Ο Κολεσίδης εκτελούσε και χρέη ιεροκήρυκα, αφού είχε σπουδάσει στη Θεολογική της Χάλκης, σύμφωνα με τις πηγές της εποχής. Έκανε το λάθος να εμπλακεί στο Αρχιεπισκοπικό ζήτημα, υποστηρίζοντας το «κυρηναϊκό κόμμα» γεγονός που προκάλεσε τις οξύτατες επιθέσεις του Νικόλαου Καταλάνου από τις εφημερίδες που έγραφε μειωτικά για αυτόν ως καταγόμενου «εκ της Ορδού» (τα παλαιά Κοτύωρα). Πάντως, στην ποντιακή βιβλιογραφία βρίσκω ότι καταγόταν από τη Νικόπολη του Πόντου κι όχι από την Ορντού…) Τελικώς, ο Κολεσίδης, αρχηγός πολύτεκνης οικογένειας, βρέθηκε άνεργος και μη μπορώντας να εργοδοτηθεί από τους «κιτιακούς», σε μια θεαματική μεταστροφή ο πρώην ορθόδοξος ιεροκήρυκας μεταστράφηκε στον προτεσταντισμό και αποδείχθηκε για τα λίγα χρόνια που παρέμεινε στη συνέχεια στην Κύπρο σε ζηλωτή στη διάδοση του νέου του δόγματος…

Περισσότερα για τους παραπάνω βλ. στο άρθρο Πέτρος Παπαπολυβίου, «Μικρασιάτες καθηγητές στην Κύπρο, 1893-1931», στον τόμο Σύνδεσμος Μικρασιατών Κύπρου, Κύπρος – Μικρασία. Κοιτίδες πολιτισμού, Λευκωσία 2015, σσ. 41-60.

Η φωτογραφία του μοναστηριού της Παναγίας Σουμελά ανήκει στην καλή φίλη Δήμητρα Στασινοπούλου, από το εξαιρετικό άλμπουμ της για τον Πόντο, την οποία και ευχαριστώ. Περισσότερες φωτογραφίες της, από τα ταξίδια της σε όλο τον κόσμο, μπορείτε να δείτε στο https://dimitrastasinopoulou.com/