Για τον «Φάκελο της Κύπρου». Ξανά.

Στο περιθώριο της νέας όξυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων και της φιέστας που έστησε στην Αγία Σοφία ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, διαβάσαμε ότι η έκδοση «Στρατιωτικά Διδάγματα των Επιχειρήσεων στην Κύπρο, 20 Ιουλίου – 17 Αυγούστου 1974» που εκδόθηκε από τη Διεύθυνση Ιστορίας της Εθνικής Φρουράς πριν από αρκετούς μήνες (2019), όχι μόνο δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη, αλλά φαίνεται ότι γίνονται σκέψεις για την «απόσυρσή της». Το βιβλίο γράφτηκε από τέσσερις αξιωματικούς της Εθνικής Φρουράς, οι οποίοι είχαν αμέριστη στήριξη στο έργο τους από τον στρατηγό Ηλία Λεοντάρη, έναν από τους πιο επιτυχημένους αρχηγούς στην ιστορία του ΓΕΕΦ, από την ίδρυση της Εθνικής Φρουράς.

Η πιο πάνω είδηση ήρθε να υπογραμμίσει μια θλιβερή παραδοξότητα ως προς την ιστορία των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην Κύπρο τον Ιούλιο και Αύγουστο του 1974: Το πέπλο της απόλυτης σιωπής από τις ειδικές ελληνικές στρατιωτικές υπηρεσίες (Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, για την Ελλάδα) για το πραξικόπημα και την απέλπιδα άμυνα (ή την «αυτοσυγκράτηση» …) εναντίον της τουρκικής εισβολής. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της αποσιώπησης αναφέρουμε ότι η αρμόδια υπηρεσία του ελληνικού Υπουργείου Στρατιωτικών εξέδωσε το 1932-1935 τρεις ογκώδεις τόμους της «Πολεμικής Εκθέσεως» για τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-1913, με παραρτήματα και πολυσέλιδα σχεδιαγράμματα. Είκοσι μόλις χρόνια δηλαδή μετά, σε μια περίοδο αναζωπύρωσης του Εθνικού διχασμού, που είχε και αντίκτυπο στην έκδοση (με μεγάλες συζητήσεις για το ζήτημα της προέλασης προς τη Θεσσαλονίκη ή το Μοναστήρι). Αυτή η εκδοτική παράδοση συνεχίστηκε για όλους τους σύγχρονους ελληνικούς πολέμους, ακόμη και για τον Εμφύλιο, με την κυκλοφορία πολύτομων έργων – απαραίτητων εργαλείων για τους στρατιωτικούς και εξαιρετικά χρήσιμων για τους ιστορικούς.

Για την Κύπρο, όπως είναι γνωστό, επιλέχθηκε μια εντελώς διαφορετική πρακτική: Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τις πράξεις 44 και 45 του Υπουργικού Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου1975 αποφάσισε την αναστολή  «ενάρξεως ποινικής διώξεως αξιοποίνων πράξεων αναφερομένων εις το πραξικόπημα της Κύπρου και την ανατροπήν του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου επί τω λόγω ότι διά της ανακριτικής ερεύνης των υποθέσεων αυτών και της εκδικάσεώς των, είναι δυνατόν να διαταραχθούν αι διεθνείς σχέσεις της Ελλάδος μετ’ άλλων Κρατών». Αυτό είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνον «να επιχειρηθεί να κλείσει ο Φάκελος της Κύπρου», όπως κατήγγειλε τότε η αντιπολίτευση, με πρώτο τον Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά και να υποβαθμιστεί σταδιακά (και να «κουράσει») το Κυπριακό, παρότι το κατ’ εξοχήν εθνικό θέμα της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Επιπλέον, το σύνολο των ελληνικών αρχειακών πηγών για τη μελέτη της κρίσιμης περιόδου 1964-1974 (και ακόμη παλαιότερα…) παραμένουν έκτοτε απρόσιτα στην ιστορική έρευνα, αλλά και στη συλλογική εθνική συνείδηση. Για δύο από τις κύριες δημόσιες αρχειακές πηγές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας (Υπουργείο Εξωτερικών και στρατιωτικά αρχεία), είναι σαν να μην έγινε ποτέ πόλεμος στην Κύπρο. Μια αντίληψη, βεβαίως, που δεν έμεινε μόνο στα «χαρτιά»…

Προφανώς μπορεί κάποιος να αντιληφθεί τις δυσκολίες της επιβολής ελέγχου στο στράτευμα από τις κυβερνήσεις Καραμανλή στα πρώτα έτη της μεταπολίτευσης, όπως αντίστοιχα μπορεί να κατανοήσει τις σκοπιμότητες του «κλάδου ελαίας» του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, αρχιεπισκόπου Μακαρίου, μερικούς μήνες ύστερα από το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή του 1974. Όμως είναι εντελώς ακατανόητο και παράλογο αυτές οι δυσκολίες και οι σκοπιμότητες να διατηρούνται στις αρχειακές διαθεσιμότητες, εμποδίζοντας την ιστορική έρευνα εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. Η έκδοση των πρώτων οκτώ τόμων του «Φακέλου Κύπρου», το 2018-2019, από τη Βουλή των Ελλήνων και τη Βουλή των Αντιπροσώπων, με τα Πορίσματα των ειδικών επιτροπών  των δύο κοινοβουλίων και τις μαρτυρικές καταθέσεις του 1986, αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της σταδιακής αποδέσμευσης των αρχειακών πηγών που έχουν διασωθεί και του ανοίγματός τους στο κοινό. Ακόμη και αυτή η έκδοση, όμως, για την οποία χρειάστηκαν επίπονες και συστηματικές προσπάθειες των προέδρων των δύο κοινοβουλευτικών σωμάτων (Ζωής Κωνσταντοπούλου, Νικόλαου Βούτση, Γιαννάκη Ομήρου, Δημήτρη Συλλούρη) και των μελών των αντίστοιχων επιτροπών, εδώ και ένα χρόνο έχει τελματώσει. Ελπίζουμε για καθαρά γραφειοκρατικούς / «τεχνικούς» λόγους…

Το γεγονός ότι το Κυπριακό παραμένει ένα ανοικτό πρόβλημα με τεράστιες χαίνουσες πληγές δεν έχει επιτρέψει τη «μετατροπή του σε ιστορία». Κι αυτό είναι απολύτως κατανοητό. Είναι εντελώς ανεξήγητο, όμως, να παραμένουν κλειστές και απρόσιτες οι ελληνικές ιστορικές πηγές για το σύγχρονο Κυπριακό ζήτημα, κάτι που, συν τοις άλλοις, εκτρέφει και γιγαντώνει τις σχετικές θεωρίες συνωμοσίας…

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος» στις 25 Ιουλίου 2020

ΥΓ. Μετά τη δημοσίευση του άρθρου μου, είδα την παρακάτω ανακοίνωση του Υπουργείου Άμυνας, με ημερομηνία 24 Ιουλίου 2020, σχετικά με το βιβλίο που εξέδωσε η ΔΙΕΦ. Την παραθέτω αυτούσια για λόγους δεοντολογίας:

«Με αφορμή τα τελευταία δημοσιεύματα που αφορούν σε έκδοση βιβλίου της Εθνικής Φρουράς με τίτλο «Στρατιωτικά Διδάγματα των Επιχειρήσεων στην Κύπρο 20 Ιουλίου – 17 Αυγούστου 1974», το Υπουργείο Άμυνας επιθυμεί να αναφέρει τα παρακάτω:

Το βιβλίο αποτελεί εσωτερική μελέτη η οποία εκδόθηκε από το ΓΕΕΦ το Φεβρουάριο 2020 σε 1070 αντίτυπα, εκ των οποίων τα 1050 διατέθηκαν, κατόπιν διαταγής του ΓΕΕΦ, σε Στρατόπεδα, Μονάδες και αριθμό Αξιωματικών. Τα υπόλοιπα 20 αντίτυπα παρέμειναν στο αρχείο του ΓΕΕΦ.

Τονίζεται κατηγορηματικά ότι, κανένα από τα παραπάνω αντίτυπα δεν έχει αποσυρθεί και ουδεμία  οδηγία ή πρόθεση για απόσυρση υπήρξε.

Σύμφωνα με διαταγή του ΓΕΕΦ η  χρήση του Βιβλίου αφορά αποκλειστικά τα εν ενεργεία στελέχη της ΕΦ και απαγορεύεται η αναδημοσίευση, αναπαραγωγή και καθ’ οιονδήποτε τρόπο κοινοποίηση του περιεχομένου χωρίς τη γραπτή έγκριση του ΓΕΕΦ. Επίσης δεν δύναται να αποτελέσει πηγή βιβλιογραφίας ή αναφοράς σε οποιοδήποτε σύγγραμμα ή μελέτη, εκτός από το εσωτερικό της ΕΦ.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, το Υπουργείο Άμυνας θεωρεί ότι όχι μόνο δεν υπήρξε απαγόρευση ή οποιαδήποτε παρέμβασή του στο θέμα, αλλά το βιβλίο εκδόθηκε και διανεμήθηκε όπως είχε σχεδιαστεί από το ΓΕΕΦ και τυγχάνει αξιοποίησης για το σκοπό για τον οποίο προορίζεται.»

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s