Για την Παναγία των Παρισίων

Θα σχολιάσουμε σήμερα ορισμένες ενδιαφέρουσες παραμέτρους από την ανυπολόγιστη ιστορική και πολιτιστική καταστροφή που παρακολούθησε ο πλανήτης από τις τηλεοράσεις και το διαδίκτυο αυτές τις μέρες, την πυρκαγιά στην Παναγία των Παρισίων.

Η πρώτη, είναι η επιβεβαίωση της συγκλονιστικής απήχησης της «ζωντανής» αναμετάδοσης μιας θεαματικής καταστροφής. Η αδηφάγα επέκταση της πυρκαγιάς και η δραματικά μεγαλόπρεπη κατάρρευση της στέγης και του καμπαναριού πολλαπλασίασαν τα συναισθήματα και το δέος της ανθρωπότητας, όπως παρακολουθούσε τις εικόνες από το Παρίσι. Και θύμισε τα ανάλογα λεπτά φρίκης της 11ης Σεπτεμβρίου. Θα ήταν εντελώς διαφορετική η ένταση των συναισθημάτων εάν η εικόνα ήταν εκ των υστέρων: αν βλέπαμε, για παράδειγμα, τη φωτογραφία του κατεστραμμένου κτιρίου εάν αυτό κατέρρεε ξαφνικά, για κάποιο λόγο, ένα βράδυ χωρίς «θεατές» και «ζωντανή σύνδεση».

Άμεσα συνδεδεμένη με την πρώτη διαπίστωση είναι η επιβεβαίωση, εκ νέου, της άμεσης ενεργοποίησης της «παγκοσμιοποίησης των συναισθημάτων». Εκατομμύρια άνθρωποι, διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων, μορφωτικού επιπέδου  και επαγγελμάτων, συναισθηματικοί ή ψυχροί χαρακτήρες, αναπαρήγαγαν ακαριαία τις συγκλονιστικές εικόνες και δεν είχαν πρόβλημα να κοινοποιήσουν τη θλίψη τους, μέσω των σύγχρονων μέσων κοινωνικής δικτύωσης – με εξαίρεση τα θλιβερά τρολ ή ζόμπι του διαδικτύου. Μάλιστα, και αυτό πρέπει να το μελετήσουν – ως προς τη διάσταση με το κοινό «τους» – οι επικεφαλής των παραδοσιακών μέσων μαζικής επικοινωνίας, σε αρκετές χώρες, με πρώτη την Ελλάδα, παρατηρήθηκε τεράστια διαφορά από τη μαζική ευαισθητοποίηση των πολιτών σε σχέση με τη ράθυμη ή σχετικά ψυχρή αντίδραση τηλεοπτικών σταθμών και εφημερίδων.

Θα σταθούμε σε μερικούς λόγους που προκάλεσαν  την παγκόσμια συγκίνηση, πέρα από τη δύναμη της εικόνας. Πρόκειται για ένα κορυφαίο μνημείο εκκλησιαστικής γοτθικής αρχιτεκτονικής, εθνικό σύμβολο για τη Γαλλία, εμβληματικό ιστορικό χώρο, από τους πιο γνωστούς ναούς χριστιανικής λατρείας στην Ευρώπη, από τα πια αναγνωρίσιμα σημεία παγκοσμίως για την τουριστική βιομηχανία των τελευταίων δεκαετιών, με τεράστια επισκεψιμότητα και εκατομμύρια φωτογραφίσεις. Για τους ιστορικούς της τέχνης η Παναγία των Παρισίων ήταν ένα απέραντο μουσείο της εκκλησιαστικής τέχνης των τελευταίων οκτώ αιώνων, για τους Χριστιανούς καθολικούς η πυρκαγιά στην «Κυρά του Παρισιού» εκδηλώθηκε τη Μεγάλη Δευτέρα, αυξάνοντας την οδύνη τους. Για τους Γάλλους είναι μια καταστροφή που έπληξε το έθνος τους, όταν κάθε σαββατοκύριακο, εδώ και μήνες, δοκιμάζεται η κοινωνική συνοχή και οι αντοχές της κυβέρνησης Μακρόν. (Σημειώνω, με αυτή την ευκαιρία, την άνεση με την οποία χρησιμοποιούν τη λέξη έθνος οι Γάλλοι ή οι Αμερικανοί πολιτικοί, σε αντίθεση με τη σχετική δυσανεξία ως προς τη συγκεκριμένη – πολυταλαιπωρηθείσα μεν, λέξη – στη σύγχρονη Ελλάδα…)

Κατά την άποψή μου, η παγκόσμια συγκίνηση που συνεπήρε την ανθρωπότητα από τις εικόνες με τις φλόγες που κατέτρωγαν τον ναό της Παναγίας των Παρισίων οφείλεται, κατά κύριο λόγο, ως προς το αριθμητικό μέγεθος των αντιδράσεων, πέρα από όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, στην κληρονομιά του ομώνυμου μυθιστορήματος του Βίκτωρος Ουγκώ. Εδώ και 190 περίπου χρόνια, από την πρώτη έκδοση του μυθιστορήματος (1831, πρώτη ελληνική μετάφραση το 1867) εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, αγάπησαν τον ναό, κάθε κρυφή γωνιά του, μέσω του βιβλίου αλλά και του κινηματογράφου, με αποκορύφωμα τη σχετικά πρόσφατη (1996) θεαματική παραγωγή της ταινίας κινουμένων σχεδίων της Ντίσνει. Βεβαίως το μνημείο ως κτίριο, ως ιστορικός τόπος και ως χώρος λατρείας είναι τεράστιας σημασίας, όμως θεωρώ πως είναι οι χαρακτήρες του Ουγκώ και η δύναμη της κλασικής λογοτεχνίας που το διαφοροποιούν ως προς τα συναισθήματα που νιώθει ο μέσος σύγχρονος άνθρωπος, ανεξαρτήτως εθνικότητας, όταν το επισκέπτεται και όταν το αντικρύζει, σε σχέση με άλλους εμβληματικούς ναούς της δυτικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής σε άλλες ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις.

Και αξίζει να θυμηθούμε τους πρωταγωνιστές του Ουγκώ στη δική του «Παναγία των Παρισίων», σε μια εποχή όπου στέφονταν εκεί οι Γάλλοι βασιλείς – και ο ίδιος ο Ναπολέων – και σε ένα ναό που ο ουτοπικός σεχταρισμός της γαλλικής επανάστασης χαρακτήρισε ως «οίκο δεισιδαιμονίας» και τον αφιέρωσε στη «λατρεία του ορθού λόγου»: τον δύσμορφο Κουασιμόδο, που ζούσε στο καμπαναριό του καθεδρικού τον δικό του Καιάδα, την πανέμορφη τσιγγάνα Εσμεράλδα, προσωποποίηση της δύναμης της φυσικής ομορφιάς, απόβλητη κι αυτή κοινωνικά λόγω της «φυλής» της και τον ψυχικά κακάσχημο υπηρέτη του Θεού – αρχιδιάκονο Φρόλο. Οι τρεις τους και η γραφή του Ουγκώ εξηγούν την έλξη που προκαλεί η Νοτρ Νταμ στον σύγχρονο κόσμο. Ακόμη και στις μάζες των ανθρώπων που ταξιδεύουν απλώς για να συλλέγουν με τα κινητά τους τηλέφωνα φωτογραφίες για την επόμενή τους ανάρτηση στα social media…

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος» στις 20 Απριλίου 2019

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s