Το κυπριακό ποδοσφαιρικό 1948

Συμπληρώνονται, τις επόμενες μέρες, τα πρώτα 70 χρόνια ζωής της «Ομόνοιας» Λευκωσίας, ενός από τα μεγαλύτερα αθλητικά σωματεία του τόπου. Προηγήθηκαν, τις προηγούμενες βδομάδες, τα αντίστοιχα γενέθλια της «Νέας Σαλαμίνας» Αμμοχώστου και της «Αλκής» Λάρνακας. Η ίδρυση των τριών αθλητικών σωματείων, το 1948, αποτελεί και τη ληξιαρχική πράξη γέννησης της πολιτικοποίησης του κυπριακού ποδοσφαίρου, δια της μεταφοράς στην Κύπρο του πνεύματος και της μισαλλοδοξίας του μητροπολιτικού Εμφυλίου. Είχαν συμβάλει στην αύξηση της έντασης οι δύο αρχιεπισκοπικές εκλογές του 1947, με την εκλογή του Λεοντίου και κατόπιν του Μακαρίου Β, οι  μητροπολιτικές εκλογές του 1948, των Πάφου Κλεόπα, Κιτίου Μακαρίου και Κηρυνείας Κυπριανού, η συμμετοχή του ΑΚΕΛ στη «Διασκεπτική Συνέλευση» που συγκάλεσαν οι Βρετανοί, από την οποία απείχαν η Εκκλησία και οι οργανώσεις της Δεξιάς, και η μεγάλη απεργία των Μεταλλωρύχων που ανήκαν στην ΠΕΟ και εργάζονταν στην «Κυπριακή Μεταλλευτική Εταιρεία».

Η πόλωση που επικράτησε, διαίρεσε κάθετα την ελληνική κυπριακή κοινωνία. Θα μπορούσαμε, μάλιστα, να υποθέσουμε ότι εάν δεν υπήρχε η αυστηρή εποπτεία των αποικιακών αρχών ο Εμφύλιος θα ερχόταν και στην Κύπρο το ίδιο αιματηρός όσο και στην Ελλάδα…

Η διάκριση σε «πρόβατα» και «ερίφια» επισημοποιήθηκε στις 25 Μαρτίου 1948, όταν ο Έλληνας Πρόξενος στη Λευκωσία, Ανδρέας Κουντουριώτης, διαμήνυσε στους Έλληνες Δημοτικούς Συμβούλους της Λευκωσίας και στον Δήμαρχο Ιωάννη Κληρίδη, ότι δεν επιθυμούσε την παρουσία τους στο Προξενείο για την εθνική γιορτή, επειδή «δεν είχαν αποκηρύξει την ανταρσίαν». Ήταν μια αιφνιδιαστική ενέργεια, καθώς ο δήμαρχος και οι πλείστοι δημοτικοί σύμβουλοι δεν ήταν κομμουνιστές αλλά «συνοδοιπόροι». Είχε προηγηθεί, στις αρχές Ιανουαρίου 1948, η αναγνώριση από το ΑΚΕΛ της «Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης της ελεύθερης Ελλάδας», λίγες ημέρες μετά την εξαγγελία για την ίδρυσή της στα βουνά της Μακεδονίας. Έτσι, σταδιακά και νομοτελειακά, οι Έλληνες της Κύπρου θα διαχωρίζονταν ανάλογα με «ποιαν Ελλάδα» υποστήριζαν. Όσοι δίσταζαν να πάρουν θέση, θα υποχρεώνονταν, τους επόμενους μήνες, να δηλώσουν την προτίμηση και το πολιτικό τους στρατόπεδο εμπράκτως, ή και ενυπογράφως.

Τον Μάρτιο του 1948 ιδρύθηκε στην Αμμόχωστο η «Νέα Σαλαμίς». Ανάμεσα στους λόγους ίδρυσής της οι εφημερίδες της Αριστεράς της εποχής κατήγγειλαν ότι η Ανόρθωσις είχε γίνει «άντρο αθλητοκαπήλων» και «γραφείο του ΚΕΚ», του κόμματος της Δεξιάς, στην Αμμόχωστο. Στη Λάρνακα το νέο «ακομμάτιστο και καθαρώς αθλητικό σωματείο», κατά τις εφημερίδες της Αριστεράς, η «Αλκή», ιδρύθηκε στις 5 Απριλίου. Η διάσπαση στον κυπριακό αθλητισμό επισημοποιήθηκε με τον αποκλεισμό από τους Παγκύπριους αγώνες του Μαΐου του 1948 και τη διαγραφή από τον ΣΕΓΑΣ του συλλόγου «Κινύρας» Πάφου, «ως μη εθνικώς σκεπτομένου», επειδή αρνήθηκε να προσυπογράψει την καταδίκη των «ανταρτών του Μάρκου [Βαφειάδη] και του παιδομαζώματος». Στη Λεμεσό, υπήρχε ήδη σωματείο υπό την επιρροή της Αριστεράς, ο ΑΜΟΛ, με πρόεδρο τον Δημοτικό Σύμβουλο Λεμεσού με το ΑΚΕΛ, Παντίνο Μαυρογένη.

Τις διαγραφές αθλητών για «αντεθνική δράση», δηλαδή ως κομμουνιστών, από τους Γυμναστικούς συλλόγους και τα αθλητικά σωματεία, είχε υποκινήσει η διακήρυξη του ΣΕΓΑΣ στις 24 Απριλίου 1948, με την οποία ξεκαθαριζόταν ότι οποιοδήποτε σωματείο «δεν λειτουργούσε ελληνοπρεπώς» δεν θα είχε θέση στην ελληνική αθλητική οικογένεια. Το μόνο σωματείο που άργησε να αντιδράσει ήταν, ο ΑΠΟΕΛ, στην πρωτεύουσα, που διέθετε και την καλύτερη ποδοσφαιρική ομάδα εκείνη την περίοδο. Η αδράνεια του ΑΠΟΕΛ προκάλεσε την αντίδραση των φανατικών αντικομμουνιστών, που κάλεσαν με οργισμένα άρθρα στον Τύπο το σωματείο να διευκρινίσει κατά πόσο το «Ε» στην ονομασία της ομάδας εξακολουθούσε να σημαίνει «Ελλήνων» ή εάν θα έπρεπε να μετονομαστεί σε «Ελασιτών»… Τελικώς, το ΑΠΟΕΛ έστειλε τηλεγράφημα που καταδίκαζε την εθνοκτόνον ανταρσίαν, προκαλώντας την αποχώρηση πέντε εκλεκτών ποδοσφαιριστών του, που ανήκαν στην Αριστερά. Και οι πέντε αποτέλεσαν τον πυρήνα για την ίδρυση, τον Ιούνιο του 1948, της «Ομόνοιας» Λευκωσίας που αυτοχαρακτηρίστηκε ως «ακομμάτιστο σωματείο», με απώτερο σκοπό την προάσπιση του αθλητικού πνεύματος σε όλες του τις μορφές –ποδόσφαιρο, κλασικός αθλητισμός, χόκεϋ – και πολιτιστικής δράσης: τραγούδι, εκδρομές, διαλέξεις- «χωρίς κομματικές διακρίσεις και πολιτικές ταυτίσεις».

Η επέτειος των εβδομήντα χρόνων από την ποδοσφαιρική διάσπαση του 1948 προσφέρεται για προβληματισμό σε διάφορα επίπεδα:  και για όσους αγαπούν τα σωματεία τους και το ποδόσφαιρο και για όσους αγαπούν το κόμμα τους διά του σωματείου τους. Η πόλωση των ημερών, που θυμίζει με πικρό τρόπο μια από τις πιο σοφές μαρξικές ρήσεις, για τους τρόπους της «επανάληψης της ιστορίας», αποτελεί ιδανικό σκηνικό…

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος» την 2α Ιουνίου 2018

Μια από τις πρώτες φωτογραφίες της «Ομόνοιας» Λευκωσίας, το 1948. Ανάμεσα στους ποδοσφαιριστές ο Παύλος Ξιούτας, προσωρινός πρόεδρος του σωματείου. Από το βιβλίο – βασικό βοήθημα για την ιστορία του κυπριακού ποδοσφαίρου, του Γιώργου Μελετίου, Κυπριακό ποδόσφαιρο 1900-1960, Λευκωσία 2011.

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s