60 χρόνια από τον «Όρκο της Φανερωμένης»

Πολλές οι φετινές καλοκαιρινές επέτειοι, όπως είπαμε και πριν μερικές μέρες. Στις 22 Αυγούστου συμπληρώθηκαν 60 χρόνια από τον «όρκο της Φανερωμένης», τον λόγο του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ ενώπιον μιας τεράστιας συγκέντρωσης, μιαν από τις πιο σημαντικές ομιλίες που εκφωνήθηκαν στην Κύπρο στη διάρκεια της Αγγλοκρατίας. Είχαν προηγηθεί το κυνικό «Ουδέποτε» του Χόπκινσον, η κατάθεση της ελληνικής προσφυγής στον ΟΗΕ για το Κυπριακό και η αναγγελία από τον Γενικό Εισαγγελέα, Κρίτωνα Τορναρίτη, της επαναφοράς των «αντιστασιαστικών νόμων» του 1931 που περιόριζαν σημαντικά την ελευθερία έκφρασης και προνοούσαν βαρύτατες ποινές σε όσους με ομιλίες τους ή με δημοσιεύματα στον τύπο προκαλούσαν ή υποστήριζαν «στασιαστικές κινήσεις». Για αυτά θα μιλήσουμε ξανά. Σήμερα αξίζει να θυμηθούμε δύο αποσπάσματα από τον λόγο της Φανερωμένης, της 22ας Αυγούστου 1954. Το πρώτο είναι η αποστροφή του λόγου, ο πασίγνωστος «όρκος της Φανερωμένης», η απάντηση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στο «Ουδέποτε», που αποτελούσε, ουσιαστικά, και το «τέλος της αρχής», αφού έγινε δυο μέρες ύστερα από την κατάθεση της πρώτης προσφυγής στον ΟΗΕ για το Κυπριακό:

«Κύπριοι αδελφοί.

Στώμεν καλώς. Ουδείς ας ορρωδήση. Ουδείς ας προδώση τας αρχάς και τας πεποιθήσεις του. Είμεθα Έλληνες και μετά των Ελλήνων επιθυμούμεν να ζήσωμεν.

Υπό τους ιερούς αυτούς θόλους ας δώσωμεν σήμερον τον άγιον όρκον: Θα παραμείνωμεν πιστοί έως θανάτου εις το εθνικόν μας αίτημα. Άνευ υποχωρήσεων. Άνευ παραχωρήσεων. Άνευ συναλλαγών. Θα περιφρονήσωμεν την βίαν και την τυραννίαν. Με θάρρος θα υψώσωμεν το ηθικόν παράστημά μας υπεράνω των μικρών και εφημέρων κωλυμάτων, εν και μόνον επιδιώκοντες, εις εν και μόνον αποβλέποντες τέρμα, την Ένωσιν και μόνον την Ένωσιν.»

 

Λίγα λεπτά πριν, ο Μακάριος είχε απαντήσει με πρωτοφανή τόλμη και επαναστατικό πολιτικό λόγο, αχρηστεύοντας εμπράκτως τους «αντιστασιαστικούς νόμους» της αποικιοκρατίας. Είναι ένα σχετικά άγνωστο απόσπασμα της ιστορικής ομιλίας, και απηχεί εξαιρετικά το κλίμα της εποχής και την απογοήτευση των Κυπρίων από τη στάση της Βρετανίας: Επισημαίνουμε, ιδιαίτερα, την αναφορά του Μακαρίου, που έζησε στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στην Αθήνα, στον «απαίσιον φασισμόν, που αναζή σήμερον εις την νήσον μας». Δεν είχαν περάσει  δέκα χρόνια από το τέλος του Β Παγκοσμίου πολέμου…

 

«Διά vα πρoχωρήση ανενόχλητος εις τα πολιτικά της σχέδια διά την Κύπρov η βρετταvική κυβέρνησις προέβη την 2αv Αυγούστου εις την καταπληκτικήν δήλωσιν ότι θα εφαρμόζεται εις το μέλλον ατovήσαv άρθρov του ποινικού κώδικος, συμφώνως προς το οποίον παν πρόσωπον διωκόμενον διά στασιαστικήv εvέργειαv υπόκειται εις φυλάκισιv µέχρι πέvτε ετώv. Δι’  επεξηγηματικής δηλώσεως καθίστατο επί πλέον σαφές ότι έκφρασις επιθυμίας προς μεταβολήν του καθεστώτος της νήσου αποτελεί στασιαστικήν ενέργειαν. Από το κυπριακόv λεξιλόγιον θέλουν οι κυρίαρχοι να σβήσωμεν την λέξιν «ελευθερία». Θέλουν να μας μάθουν να είμεθα δούλοι ευτελείς και να λησμονήσωμεν ότι είμεθα Έλληνες. Ουδέποτε αι διεθνείς αρχαί και διακηρύξεις υπέστησαν τοιούτον κόλαφον, όπως κατά τας ημέρας αυτάς εις την vήσov µας. Τι παρέμεινε λοιπόν ορθόν εις την θέσιv τoυ, εάν και αυτή ακόμη η έννοια της ελευθερίας ανετράπη μέσα εις την συνείδησιν των ιθυνόντων σήμερov την ανθρωπότητα λαών, και η ευγενής ορμή προς απόκτησιν και διατήρησιv αυτής θεωρείται έγκλημα; Ήσαν λοιπόν λέξεις κεvαί όλα εκείνα τα ευγενή συνθήματα εν ονόματι των οποίων οι λαοί της ανθρωπότητος εκλήθησαν διά να χύσουν το αίμα των και να θυσιάσουν την ζωήν των;

Εν ονόματι της Ελλάδος και της ελευθερίας μάς εκάλουν προ ολίγων ετών να πολεμήσωµεv παρά το πλευρόν των. «Ελλάς» και «ελευθερία» ήσαν διά τους Άγγλους τότε τα προσφιλέστερα ονόματα. Σήμερον όμως, η προς τας λέξεις αυτάς επίκλησις εκ μέρους Έλληνος Κυπρίου αποτελεί έγκλημα προδοσίας, έγκλημα στάσεως. Ο απαίσιος φασισμός, o οποίος επoλεμήθη διά θυσιών πολλών και απέθανε και ετάφη εις τα πεδία των μαχών του τελευταίου παγκοσμίου πολέμου, εξήλθεν ως βρυκόλαξ εκ του τάφου και αναζή σήμερον εις την νήσoν µας. Τι απέγιναν όλαι εκείvαι αι διακηρύξεις περί κατοχυρώσεως των βασικών δικαιωμάτων και ελευθεριών του ανθρώπου, τας οποίας εκ των πρώτων υπέγραψεν η κυρίαρχoς δύvαµις;

(…) Η Μεγάλη Βρετταvία ηθέτησε την υπογραφήν και παρεβίασε τας υποσχέσεις της. Όχι μόνον δεν διησφάλισε τας ελευθερίας ταύτας του κυπριακού λαού, αλλ’ απεναντίας τας κατέπνιξεν. Εφίμωσε την φωνήν του και ηγνόησε την θέλησιv του. Περιφρόνησε τα εθνικά του δίκαια και εστραγγάλισε τα δικαιώματα και τας ελευθερίας του. Και όλα αυτά, διότι θέλει να τον απoστερήση από την κορωνίδα πασών των ελευθεριών και τον αδάμαντα πάντων των δικαιωμάτων.  Ηθέλησε να τον αποστερήση από το δικαίωμα της αυτοδιαθέσεως, το oπoίoν εις την περίπτωσιν ημών των Κυπρίων είναι ισοδύναμον  µε την εθνικήν ελευθερίαν µας.

Άνευ του δικαιώματος αυτού ουδέν δικαίωμα εν τω κόσμω έχει αξίαν. Άνευ της ελευθερίας αυτής ουδεμία ελευθερία έχει υπόστασιν.

Αυτήν την ελευθερίαν  ζητούμεν. Προς αυτήν ατεvίζoμεν μετά θρησκευτικής ευλαβείας και πίστεως. Αυτή αποτελεί δι’ ημάς και τα τέκνα µας την ελπίδα του παρόντος και την χαρμονήν του μέλλοντος. Με το όραμα αυτής έζησαν και απέθανον αι γεvεαί των προγόνων µας. Υπέρ αυτής θα αγωvισθώμεν µε όλας τας δυνάμεις µας.

Ο Κυρίαρχος εθέσπισε καταπιεστικούς νόμους διά να ανακόψη τον αγώνα µας, εχαρακτήρισε την έφεσιν µας προς αυτoδιάθεσιν ως αδίκημα και την oρμήν μας προς την ελευθερίαν ως στάσιν. Ημείς τουναντίον πιστεύoμεν ακραδάντως ότι o αγών του κυπριακού λαού προς ανάκτησιν της ελευθερίας του δεν αποτελεί στασιαστικήν ενέργειαν, αλλ’ υπόθεσιν ιεράν και καθήκον επιβαλλόμενοv υπό του αγράφου ηθικού νόμου. Του καθήκοντος τούτου δεν θα αποστώμεν, έστω και αν πρόκειται να πληρώσωµεv την επιτέλεσιν του διά βαρυτάτου τιμήματος. Διά να περιφρουρήσουν τα υψηλά ιδεώδη της δικαιοσύνης, της αυτοδιαθέσεως και της ελευθερίας, εκατομμύρια ανθρώπων έχυσαν το αίμα των. Και δι’ αυτά τα ιδεώδη σεμνύνεται o πολιτισμός µας σήμερον και εις πάσαν επίσημον εκδήλωσιν τα ιδεώδη αυτά προβάλλονται ως η ευγενεστέρα επιδίωξις και το ευγενέστερον εντρύφημα της ανθρωπότητος.

Τα ιδεώδη αυτά δεν δυνάμεθα κατά μείζονα λόγον να τα πρoδώσωμεν ημείς, οι οποίοι είμεθα απόγονοι εκείνων, οίτινες πρώτοι τα καθιέρωσαν και διά συνεχών θυσιών και αγώνων τα επέβαλαν και τα διετήρησαν μέχρι σήμερον.»

Advertisements

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s