Φιλική Εταιρεία και Κύπρος

Συμπληρώνονται φέτος 200 χρόνια από την ίδρυση της «Φιλικής Εταιρείας», της μυστικής οργάνωσης που συνέβαλε καθοριστικά στην προετοιμασία της ελληνικής επανάστασης του 1821. Είχαν προηγηθεί ή είχαν ιδρυθεί την ίδια εποχή, στο πρότυπο των φιλανθρωπικών / εκπαιδευτικών οργανώσεων που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη στα τέλη του 18ου αιώνα, το «Ελληνόγλωσσον Ξενοδοχείον» του Παρισιού (1809), η «Φιλόμουσος Εταιρεία» των Αθηνών (1813), και η ομώνυμη της Βιέννης, το 1814. Η δραστηριοποίηση αυτή, στο περιθώριο των Ναπολεόντειων πολέμων και στη βαριά σκιά του μαρτυρίου του Ρήγα Βελεστινλή, επιβεβαιώνει ότι η ιδέα για την απελευθέρωση του γένους είχε εξαπλωθεί σε πλατιά στρώματα στον παροικιακό και υπόδουλο Ελληνισμό. Ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας ήταν τρεις έμποροι: ο  Εμμανουήλ Ξάνθος (Πάτμος 1772 – Αθήνα 1851), Νικόλαος Σκουφάς (Κομπότι Άρτας 1779 – Κωνσταντινούπολη 1818) και Αθανάσιος Τσακάλωφ (Γιάννενα 1788 – Μόσχα 1851). Βρίσκονταν και οι τρεις, από τα τέλη του 1813, στην Οδησσό, όπου κατά τις υπάρχουσες μαρτυρίες ιδρύθηκε το καλοκαίρι του 1814 η οργάνωση που πρωτοχρησιμοποίησε το σύνθημα «Ελευθερία ή θάνατος»

Έξι χρόνια μετά, και αφού μέσω των «αποστόλων» της η Εταιρεία είχε διαδώσει τα επαναστατικά της κηρύγματα και είχε βρει τον αρχηγό της στο πρόσωπο του Αλέξανδρου Υψηλάντη, πραγματοποιήθηκε η κρίσιμη συνέλευση των Φιλικών στο Ισμαήλιο της Βεσσαραβίας, μια πόλη κοντά στα σημερινά σύνορα της Ουκρανίας με τη Ρουμανία και τη Μολδαβία. Εκεί, τον Οκτώβριο του 1820, καταστρώθηκε το «Γενικόν Σχέδιον» της εξέγερσης, που έμελλε να εκδηλωθεί την Άνοιξη του 1821. Ένα από τα 23 άρθρα του «Σχεδίου», το 15ο, ήταν αφιερωμένο στην Κύπρο. Δημοσιεύθηκε από τον Ιωάννη Φιλήμονα, το 1859: «Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ. Κυπριανός υπεσχέθη να συνεισφέρη χρήματα ή τροφάς, όσας δυνηθή. Λοιπόν ο Καλός [το συνθηματικό όνομα του Αλέξανδρου Υψηλάντη] πρέπει να γράψη προς την Μακαριότητά του προτρεπτικά δηλοποιών των πραγμάτων την κατάστασιν, διά να φιλοτιμηθή να βοηθήση αναλόγως τη φήμη της νήσου εκείνης, την οποίαν έχουν το προνόμιον οι  Κύπριοι να διοικούν αυτοί σχεδόν τοσούτους χρόνους. Ταύτα δε τα γράμματα ο ρηθείς Πελοπίδας [Αντώνιος Πελοπίδας, «απόστολος» των Φιλικών στην Αίγυπτο], ή προτού, ή επιστρέφων εξ Αιγύπτου, να περάση εις Κύπρον και να εγχειρίση τη αυτού Μακαριότητι, διά να εμβάση τα χρήματα ο άγιος Κύπρου εις Κωνσταντινούπολιν, ή να στείλη τας τροφάς, όπου διορισθή∙ και τέλος να σκεφθή, πώς να διαφυλάξη το ποίμνιόν του από τους κατοίκους εκεί εχθρούς.» Όπως αποδεικνύεται από το παραπάνω έγγραφο, ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός είχε υποσχεθεί ενίσχυση για την εξέγερση και πιθανότατα, εάν εφαρμόστηκαν όσα καταγράφονται, είχε ενημερωθεί για την έναρξη της επανάστασης. Για να γίνει αντιληπτή η σημασία που απέδιδαν οι Φιλικοί στην Κύπρο, αλλά και ο σημαίνων ρόλος του Κυπριανού, αρκεί να αναφέρουμε ότι ήταν το μόνο νησί που αναφερόταν στο «Γενικόν Σχέδιον»: «Περί δε της Κρήτης και λοιπών νήσων της Μεσογείου, θέλομεν ομιλήσει τα δέοντα εν καιρώ πρέποντι». Εξίσου εντυπωσιακό είναι ότι οι επιτελείς της Φιλικής Εταιρείας είχαν πλήρη επίγνωση για τους κινδύνους που διέτρεχαν οι Έλληνες Κύπριοι «από τους κατοίκους εκεί εχθρούς». Μια φράση που λαμπρύνει περισσότερο τον πρωτομάρτυρα της 9ης Ιουλίου…

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. “Ο Φιλελεύθερος” στις 5 Απριλίου 2014

Advertisements

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s