“Ένας από τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς”

Σε ένα καλογραμμένο και εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα, με τίτλο: Στέφανος Στεφάνου. Ένας από τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς, 1941-1971, Καταγραφή και σχόλια Χριστίνα Αλεξοπούλου (Αθήνα: Θεμέλιο 2013) παρουσιάζεται η ιστορία της οδύσσειας «ενός από τους πολλούς» Έλληνες αριστερούς του 20ού αιώνα. Η ιστορία του Στ. Στεφάνου (γεννημένου το 1946 στο Σουφλί, αντάρτη με τον ΕΛΑΣ το 1944, υπό τον θρυλικό Κρίτωνα στην Γκίμπρενα του Έβρου, με μακρά θητεία σε φυλακές, εξορίες και ξερονήσια από το 1946 μέχρι το 1971 και στελέχους της ΕΔΑ στη δεκαετία του 1960), καταγράφηκε από την Αλεξοπούλου με πολλές πολύωρες συνεντεύξεις «εκ βαθέων» σε ένα ογκώδη τόμο (σχεδόν 500 σελίδων). Καθαρά «κυπριακό» ενδιαφέρον έχει μια αναφορά του Στεφάνου στον λεμεσιανό Γιαννάκη Δρουσιώτη, τότε (καλοκαίρι του 1946) φοιτητή της Γεωπονικής στη Θεσσαλονίκη, που είχε την ευθύνη  της καθοδήγησης της ΕΠΟΝ για μεγάλες περιοχές της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας (σσ. 153-154).

Πολύ σημαντική είναι η αφήγηση του Στεφάνου, όταν περιγράφει, με έκδηλη συγκίνηση και έντονα αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα, τις διαδηλώσεις της νεολαίας του Έβρου, σε συμπαράσταση και αλληλεγγύη στον αγώνα των Ελλήνων Κυπρίων και της ΕΟΚΑ για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Αν και δεν χρονολογείται ακριβώς το περιστατικό (ο Στεφάνου βρισκόταν στο Σουφλί ως «αδειούχος εξόριστος» από τον Άη Στράτη), τοποθετείται «τις ημέρες των αιματηρών κινητοποιήσεων στην Αθήνα για τις επικείμενες εκτελέσεις των Καραολή και Δημητρίου (Μάιος του 1956). Είναι ένα απόσπασμα που εξηγεί, σε όσους αδυνατούν να καταλάβουν σήμερα, το πόσο συγκλόνισε ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας της ΕΟΚΑ (και) την ελλαδική Αριστερά, στην Ελλάδα και στην υπερορία, λίγα μόλις χρόνια μετά την απελευθέρωση από την τριπλή φασιστική κατοχή και το τέλος του Εμφυλίου, και παρά τις πρώτες αρνητικές αντιδράσεις του ΚΚΕ, και άσχετα με όσα ακολούθησαν στην Κύπρο και στο Κυπριακό από το 1960. Αντιγράφω (σσ. 340-342):

«Τις ημέρες των αιματηρών κινητοποιήσεων στην Αθήνα, πραγματοποιήθηκε και στο Σουφλί, μετά από δέκα χρόνια, η πρώτη διαδήλωση της μετεμφυλιοπολεμικής περιόδου. Οι μαθήτριες και μαθητές του τοπικού εξατάξιου γυμνασίου διαδήλωσαν τη συμπαράστασή τους στον αγώνα των αδελφών Κυπρίων. Η Ειρηνούλα μας, τελειόφοιτη τότε, μου εξήγησε αποβραδίς, με ασυνήθιστα σοβαρό και αποφασιστικό ύφος: «Αύριο θα κατεβούμε σε διαδήλωση για το Κυπριακό, έχουμε και το Διγενή μας».

Σκίρτησα. Η μαγική λέξη «διαδήλωση» πολλές φορές είχε περάσει εκείνους τους καιρούς από το νου μου. Να, λ.χ., μόλις είχε αρχίσει ο μήνας της εκτροφής των κουκουλιών, του μεταξοσκώληκα. Πάλι σε δυο μήνες θα τα πουλούσαν σε εξευτελιστικές τιμές. Η παραγωγή μεταξιού είχε αρχίσει να φθίνει, κατρακυλούσε κάτω από τον ετεροβαρή ανταγωνισμό των νέων τεχνητών υλών – νάιλον, ρεγιόν κλπ. – όπως υποστήριζαν οι κουκουλέμποροι και το κράτος. Και οι παραγωγοί, που με νύχια και δόντια αγωνίζονταν να κρατήσουν ζωντανή την αρχέγονη εκτροφή του πολύτιμου και προσοδοφόρου αυτού βιομηχανικού εντόμου, ανυπεράσπιστοι, χωρίς την υποστήριξη ενός ισχυρού συνδικαλιστικού σωματείου, θα έσκυβαν πάλι το κεφάλι και θα περιορίζονταν σε παράπονα και βρισιές για τη μοίρα τους στις συζητήσεις του καφενείου. Το πολύ κάποιοι να αναθυμούνταν τα μεγάλα σηροτροφικά συλλαλητήρια του ’36.

Και να τώρα, που τα σκολιαρόπαιδα έπιαναν τη σειρά τους στο δρόμο της ζωής και γέμιζαν τα καλντερίμια του χωριού με φωνές! Τι κι αν αντί «εκατό ή θάνατος» που ζητούσαν τότε το ’36 οι μάνες και οι πατεράδες τους για την τιμή της παραγωγής τους, οι φωνές των κοριτσιών και των αγοριών του χωριού απαιτούσαν, τώρα, «λευτεριά στην Κύπρο, να φύγουν οι ξένοι κατακτητές από το νησί!» Και μπροστά ο «Διγενής» τους, ο Δημήτρης Καλέσης, γιος της δασκάλας μου κυρίας Αναστασίας, ένας από τους νεαρούς φίλους μου που βγαίναμε καντάδα τα βράδια μαζί, και την προηγούμενη βδομάδα είχαμε μια πολύωρη κουβέντα για την Αντιγόνη του Σοφοκλή. Η έκτη τάξη του γυμνασίου ετοίμαζε να ανεβάσει, με το τελείωμα της σχολικής χρονιάς, την τραγωδία του μεγάλου αρχαίου ποιητή. Ο Δημήτρης θα υποδυόταν τον Αίμωνα, το τραγικό βασιλόπαιδο που δίνει τέλος στη ζωή του, γιατί ο πατέρας του, βασιλιάς Κρέοντας, καταδίκασε την αγαπημένη του Αντιγόνη που έριξε λίγο χώμα πάνω στη σορό του αγαπημένου αδερφού της Πολυνείκη, παραβαίνοντας έτσι την απαγορευτική βασιλική εντολή. Και μιλούσα με το Δημήτρη για το δίδαγμα που μας αφήνει ο μεγάλος τραγικός∙ για τη σύγκρουση της φωνής της συνείδησής μας με τη φωνή της εξουσίας.

Και η Ρηνούλα μας έτρεχε μαζί με το «Διγενή τους» και τους συνταξιώτες της, με τα χρυσόξανθα μαλλάκια της να ανεμίζουν, φωνάζοντας «Λευτεριά στην Κύπρο!» Κι ο ξεσκολισμένος παλιός κομουνιστής – ήδη δεκαπέντε χρόνια στο κουρμπέτι – ένιωθε μια περίεργη ταραχή, καθώς καμάρωνε από το πεζοδρόμιο τα νεαρά αγόρια και κορίτσια να τρέχουν και να φωνάζουν. Το μυαλό του το τριβέλιζε εκείνη η βαριά φωνή του εκφωνητή του ραδιοσταθμού της Ελεύθερης Ελλάδας, η γραμμή του κόμματος που είχε ακούσει κρυφά από το ραδιόφωνο της γειτόνισσας Ελένης: «Ελεύθερη Κύπρος σε ελεύθερη Ελλάδα!» κάπου δυο χρόνια πριν. Και θυμόταν το βρωμόξυλο που είχε φάει από τους χίτες του 101 Τάγματος Εθνοφυλακής στην Καβάλα το 1945.

Την ίδια στιγμή η καρδιά του παλιού αντάρτη των εβρίτικων βουνών φτερούγιζε με λαχτάρα: να ‘ταν κι αυτός μαζί τους, κι ας είχαν ένα άρχηγό που τον φώναζαν «Διγενή». Μόνο να μπορούσε να «μικρύνει» κάπου δώδεκα χρόνια, να γυρίσει στα μαθητικά του, λίγο πριν ανεβεί στο βουνό αντάρτης, κι ας φώναζε μαζί τους «λευτεριά» χωρίς το «σε ελεύθερη Ελλάδα», γιατί η καρδιά έλεγε πως το ουσιαστικό ήταν το «λευτεριά»∙ το «σε…» έπονταν, ήταν συμπλήρωμα που θα το βρίσκαμε αργότερα. Έγειρε με το μέρος της καρδιάς του αντάρτη ο κομουνιστής και γύρισε στο σπίτι ανακουφισμένος. Η Ρηνούλα – μαζί με όλα τα παιδιά – έκαμε το καθήκον της. Ήταν ένα από τα πρώτα διδάγματα που πήρε, αυτός που νόμιζε πως είχε φάει το μαρξισμό με το κουτάλι, από την καινούρια, την αμέσως επόμενη γενιά. Τη «γενιά του ‘60», η οποία του έμαθε πώς «να περπατάει στους νέους δρόμους του αγώνα», όπως πολλές φορές στη ζωή του διακήρυξε.»

Advertisements

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s