Η «κυρά της Λαπήθου», μια ηρωίδα της διπλανής πόρτας

Τη Δευτέρα 25 Νοεμβρίου 2013, στις 7.30 μμ, στο οίκημα της «Ελληνικής Κυπριακής Αδελφότητας», στο Βόρειο Λονδίνο,  παρουσιάζεται το βιβλίο του δημοσιογράφου Γιάννη Νικολάου, «Η κυρά της Λαπήθου», σε μια εκδήλωση που οργανώνει η Αδελφότητα και ο Σύνδεσμος Λαπήθου – Καραβά και περιχώρων. Με την ευκαιρία της εκδήλωσης αναδημοσιεύω εδώ, ένα απόσπασμα από τον πρόλογό μου στο βιβλίο του Γιάννη Νικολάου, για την εκ Λαπήθου σύγχρονη ηρωίδα.

«Στο παρόν, δεύτερο βιβλίο του, ο Γιάννης Νικολάου παραμένει στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου, και ασχολείται με την αυτοθυσία και τον ηρωισμό στην περίοδο της τουρκικής εισβολής του 1974 μιας εν πολλοίς άγνωστης και «ανώνυμης» Κυπρίας, της «κυράς της Λαπήθου», Ευφροσύνης Προεστού (1903-1993). Προς τιμήν της Λαπηθιώτισσας ηρωίδας έχει ανεγερθεί ένα λιτό μνημείο με την προτομή της, δίπλα από το οδόφραγμα του ξενοδοχείου Λήδρα Πάλας. Οι λιγοστοί διαβάτες που κοντοστέκονται μπροστά στο μνημείο, διερωτούνται ποια ήταν αυτή η γυναίκα και ποια ήταν η προσφορά της. Ανάλογα ερωτήματα έσπρωξαν τον Γιάννη Νικολάου να ερευνήσει την ιστορία της Ευφροσύνης Προεστού, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας ταινίας ντοκιμαντέρ για τη ζωή της, που προβλήθηκε πριν μερικά χρόνια από το ΡΙΚ, με δική του επιμέλεια. Το βιβλίο αυτό είναι η συνέχεια εκείνης της δημοσιογραφικής έρευνας. Ο συγγραφέας εντόπισε και πήρε πολύωρες συνεντεύξεις από τους στρατιώτες που φιλοξενήθηκαν από την Ευφροσύνη Προεστού, τον Αύγουστο του 1974, στο κέντρο της Λαπήθου, αμέσως μετά την κατάληψη της κωμόπολης από τα τουρκικά στρατεύματα στη διάρκεια της «εκεχειρίας», μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης φάσης της τουρκικής εισβολής. Οι μαρτυρίες των στρατιωτών / συμπρωταγωνιστών παρατίθενται και συν-αρθρώνονται αρμονικά, σε μια συνεχή συναρπαστική αφήγηση από τον συγγραφέα, με συνέπεια ο αναγνώστης να παρακολουθεί με αδιάπτωτο ενδιαφέρον και αγωνία τις λεπτομέρειες της πρωτοφανούς ιστορίας που διαδραματίστηκε στη Λάπηθο τις πρώτες ημέρες της τουρκικής κατοχής του βόρειου τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Ευφροσύνη Προεστού ήταν, το 1974, μια εβδομηντάχρονη μικροκαμωμένη γυναίκα, μαία στο επάγγελμα. Ευγενική, λιγόλογη και καλοσυνάτη, ήταν θα λέγαμε, τυπική Κερυνειώτισσα. Όταν η Λάπηθος εγκαταλείφθηκε από την πλειοψηφία των Ελλήνων κατοίκων της παρέμεινε στο σπίτι της, όπως έκαναν και μερικές δεκάδες άλλοι ηλικιωμένοι συγχωριανοί και συγχωριανές της. Στις 6 Αυγούστου 1974, όταν ο τουρκικός στρατός κατέλαβε τη Λάπηθο, η «κυρά Φροσύνη» όπως την ονομάζει προσφυώς ο Νικολάου, φιλοξένησε δώδεκα στρατιώτες που είχαν αποκοπεί κατά την υποχώρηση των μονάδων που υπεράσπιζαν τη Λάπηθο και τον Καραβά. Τρεις από αυτούς ανήκαν στο 256 Τάγμα Πεζικού και οι άλλοι εννιά στο 286 Μηχανοκίνητο Τάγμα Πεζικού. Όλοι τους κατάγονταν από περιοχές εκτός της επαρχίας Κερύνειας και δεν γνώριζαν τη Λάπηθο. Η Ευφροσύνη Προεστού στάθηκε αφοσιωμένη στην αποστολή που ανέλαβε και αποδείχθηκε σωτήρας, ευεργέτης και προστάτης των δώδεκα ανδρών.

Στο βιβλίο του Γιάννη Νικολάου αναπλάθονται οι προσωπικές ιστορίες των στρατιωτών που σώθηκαν χάρη στη φροντίδα της Ευφροσύνης Προεστού, πάνω σε δύο βασικούς άξονες: Στην περιγραφή με θαυμασμό της δράσης και της αυτοθυσίας της Λαπηθιώτισσας ευεργέτριάς τους, και στην περιπέτεια του καθενός μετά την ανακάλυψή τους από τον τουρκικό στρατό, τη σύλληψη των περισσότερων, στις 4 Σεπτεμβρίου 1974 και στα φρικτά βασανιστήρια που υπέστησαν όλοι, με πρώτη την Ευφροσύνη Προεστού, στα χέρια των Τούρκων. Οι τρεις στρατιώτες του 256 Τάγματος Πεζικού κατάφεραν να αποφύγουν τη σύλληψη: Ο πρώτος, Πολύκαρπος Πέτρου, συνελήφθηκε τελικώς στον Βαβυλά πάνω σε μια βάρκα, ο δεύτερος (Αντώνης Φιλίππου), παρέμεινε κρυμμένος μέχρι τον Νοέμβριο του 1974 και κατάφερε να φτάσει στο Πέλλα – Πάις, όπου παραδόθηκε στον προεδρεύοντα  Γλαύκο Κληρίδη κατά την επίσκεψή του στους εκεί εγκλωβισμένους, και ο τρίτος, Γεώργιος Παπανικολάου, μετά από περιπετειώδη περιπλάνηση αρκετών ημερών έφτασε σώος στο χωριό του την παραμονή της γιορτής του Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου. Οι άλλοι εννιά – Ανδρέας Γρηγορίου, Στέλιος Θεοδώρου, Κώστας Καστελλανής, Κυριάκος Κυριάκου, Νίκος Νικολάου, Νίκος Παπαναστασίου, Πανίκος Παραλιμνίτης, Παναγιώτης Παύλου, Γεώργιος Χριστοφή – είχαν φρικτή μεταχείριση στις ανακρίσεις στα τουρκικά κρατητήρια, καθώς θεωρήθηκαν ως ύποπτοι για αντάρτικη δράση.

Πρόκειται για ένα συγκλονιστικό επεισόδιο των πρώτων ημερών ύστερα από την τουρκική εισβολή, όπου η πρωταγωνίστρια, ως άλλη τραγική Αντιγόνη που αναλαμβάνει να τηρήσει πανάρχαιους και πανανθρώπινους νόμους, είναι μια «ανώνυμη» Κύπρια, η οποία μετατρέπεται σε άγρυπνη και φιλόστοργη μητέρα για τους κυνηγημένους, επιτελώντας στο ακέραιο την ευαγγελική εντολή: «Επείνασα γαρ, και εδώκατέ μοι φαγείν, εδίψησα, και εποτίσατέ με, ξένος ήμην και συνηγάγετέ με, γυμνός και περιεβάλετέ με…»

Ο Γιάννης Νικολάου επιτελεί ένα επιβεβλημένο κοινό χρέος με την έκδοση αυτού του βιβλίου, χρέος τιμής και ευγνωμοσύνης προς τους εγκλωβισμένους Έλληνες και Ελληνίδες της Κύπρου που προστάτευσαν με κίνδυνο της ζωής τους, μετά την τουρκική προέλαση, τους αποκομμένους στρατιώτες της Εθνοφρουράς. Είναι ένα βιβλίο που έλειπε από τη βιβλιογραφία για την τουρκική εισβολή του 1974 και που συμπληρώνει ένα μεγάλο κενό.       Ως Λαπηθιώτης, που γνώρισα την Ευφροσύνη Προεστού στα παιδικά μου χρόνια και στη γειτονιά μου, ένοιωσα μεγάλη συγκίνηση διαβάζοντας το βιβλίο αυτό, που αποτελεί κι ένα μνημόσυνο για μια σεμνή ηρωίδα «της διπλανής πόρτας». Ένα βιβλίο που μας ταξιδεύει στη γη μας, στην οδό Ελλάδος, δίπλα από την «Πλατεία Ηρώων» και το Δημαρχείο Λαπήθου, κάτω από τον επιβλητικό βράχο του Α΄ Δημοτικού Σχολείου, στα χώματα και στα περβόλια της ενορίας του Αποστόλου Λουκά.»

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s