Ημερολόγιο των κρατητηρίων, του Ρένου Λυσιώτη

Κυκλοφόρησε πρόσφατα και παρουσιάζεται τη Δευτέρα στη Λευκωσία το βιβλίο του Ρένου Λυσιώτη, «Το Ημερολόγιο του D.P. 743». Πρόκειται για μια σημαντική έκδοση, για πολλούς λόγους: Ο συγγραφέας, γεννημένος το 1931, ήταν από τα πιο μορφωμένα στελέχη της ΕΟΚΑ, απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και γιος του γνωστού ποιητή Ξάνθου Λυσιώτη. Πριν από τη σύλληψή του από τις αποικιακές διωκτικές αρχές, τον Νοέμβριο του 1956, υπήρξε δικηγόρος υπεράσπισης αγωνιστών της ΕΟΚΑ, ενώ ήταν μέλος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Δικηγορικού Συλλόγου Λευκωσίας. Μετά τη σύλληψή του γνώρισε και αυτός τη φρίκη των βασανιστηρίων του κολαστηρίου της Ομορφίτας και μέχρι τον Μάρτιο του 1958 κλείστηκε κατά σειρά στα κρατητήρια της Πύλας, της Κοκκινοτριμιθιάς και του Πυροΐου. Πριν συλληφθεί διετέλεσε υπεύθυνος της νεολαίας της ΕΟΚΑ και της ΠΕΚΑ του τομέα Λευκωσίας, ενώ ως κρατούμενος ήταν μέλος των επιτροπών των σιδηροδέσμιων αγωνιστών.

Μέχρι σήμερα, με πρώτο το ημερολόγιο του Ζήτα Σίγμα Ρω (του ποιητή Πολύβιου Νικολάου, συγκρατούμενου του Λυσιώτη στην Πύλα) που εκδόθηκε αμέσως μετά τον Αγώνα, δεν έχουν κυκλοφορήσει πολλά ημερολόγια πολιτικών κρατουμένων. Από τις πιο πρόσφατες εκδόσεις αναφέρουμε τα βιβλία των Νίνου Φενέκ Μικελίδη (D.P.88) και του Ανδρέα Δρυμιώτη. Φαίνεται ότι στα κρατητήρια ξεκίνησαν να γράφουν και διατηρούσαν με συνέπεια Ημερολόγιο νέοι αγωνιστές, μαθητές κυρίως, ή άτομα με ψηλότερη μόρφωση. Η επιρροή αντίστοιχων εκδόσεων θυμάτων της πρόσφατης τότε γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα, και ιδιαίτερα του πολύ γνωστού στην Κύπρο βιβλίου «Μάρτυρες» του κληρικού, έγκλειστου στον «Παύλο Μελά» Θεσσαλονίκης και στο Νταχάου, και πρώτου διευθυντή της Ιερατικής Σχολής, Διονύσιου Χαραλάμπους, είναι πιστεύουμε έντονη, ειδικά στο βιβλίο του Λυσιώτη.

Μια από τις ιδιαιτερότητες του βιβλίου είναι ότι το δακτυλόγραφο κείμενο παρέμενε από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 χαμένο σε κάποιο συρτάρι, όπου εντοπίστηκε πριν από  μερικούς μήνες. Αποτελεί, επομένως, μια αυθεντική καταγραφή όσων έζησε ο συγγραφέας στα βρετανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά το 1956-1958. Από τις πιο συγκλονιστικές περιγραφές είναι οι συναντήσεις του νεαρού δικηγόρου με τους γονείς του στο επισκεπτήριο. Στην πρώτη επίσκεψη του ζεύγους Λυσιώτη στην Πύλα, στις 28 Νοεμβρίου 1956, ο κρατούμενος καταγράφει στο Ημερολόγιό του: «”Χίλιες  φορές πεθαμένος παρά προδότης”, είπε η μάνα. “Λυπούμαστε τώρα γιατί σ’ έκλεισαν στην Πύλα, μα το μέτωπό μας είναι καθαρό”, συμπλήρωσε ο πατέρας.»

Είναι ένα βιβλίο που φωτίζει την καθημερινότητα και τη ρουτίνα των κρατητηρίων, τις σχέσεις των αγωνιστών με τους βασανιστές και τους δεσμοφύλακες, το πώς έφταναν πίσω από τα συρματοπλέγματα τα νέα από τη δράση της ΕΟΚΑ και τις διπλωματικές εξελίξεις. Καταγράφονται δραπετεύσεις, τιμωρίες και απομονώσεις, οι καταγγελίες των βασανιστηρίων, διεκδικήσεις και εξεγέρσεις των κρατουμένων, με μεγαλύτερη τον Οκτώβριο του 1957, όταν οι Βρετανοί αρνήθηκαν να δώσουν άδεια στον κρατούμενο παπα-Χριστόφορο Λαζαρίδη να παραστεί στην κηδεία του γιου του, αγωνιστή Ευαγόρα Παπαχριστοφόρου. Σημειώνουμε, επίσης, τις πληροφορίες για τις «σχολικές εξετάσεις» των μαθητών – πολιτικών κρατουμένων, το ανέβασμα της θεατρικής παράστασης «Μπλοκ C», του Ηλία Βενέζη στην Πύλα, την εκτέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων, τον εορτασμό των εθνικών επετείων ή την απόδοση τιμής σε πεσόντες συναγωνιστές. Σε ένα περιστατικό που εντυπωσιάζει, ένας Ιρλανδός στρατιώτης εξομολογείται στον Λυσιώτη ότι είχε αναγκαστεί να καταταχθεί στον αγγλικό στρατό γιατί ήταν φτωχός, και ότι γνώριζε ότι ο αγώνας των Κυπρίων ήταν για τον ίδιο σκοπό για τον οποίο είχε σκοτωθεί ο πατέρας του στην Ιρλανδία. Αντίστοιχα, τον Ιανουάριο του 1958 ο βασανιστής Μέρλιν βολιδοσκόπησε τον Ρένο Λυσιώτη εάν σκόπευε να πολιτευθεί μετά τη λήξη της δράσης της ΕΟΚΑ ή να ενταχθεί σε κάποιο πολιτικό κόμμα, κι αν θεωρούσε ότι ανήκε στους «εξτρεμιστές» ή στους «μετριοπαθείς εθνικιστές». Οι Βρετανοί προετοιμάζονταν για την επόμενη ημέρα…

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος», στις 5 Ιανουαρίου 2013

Advertisements

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s