Ένα βιβλίο για τον Τάσο Μάρκου

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από την Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας, με την επιμέλεια της Πολύμνιας Χατζηνεοφύτου και των Κλαίρης Κυριάκου, Έλενας Γεωργίου και Άντριας Κούμα-Αθανασίου, η έκδοση «Ο ήρωας Τάσος Μάρκου» (Λευκωσία 2021). Πρόκειται για ένα βιβλίο 180 περίπου σελίδων, με σπάνιο φωτογραφικό  υλικό – προσφορά της οικογένειας του Τάσου Μάρκου. Στο πρώτο μέρος της έκδοσης δημοσιεύονται οι χαιρετισμοί του υπουργού Παιδείας Πρόδρομου Προδρόμου, του Κυπριανού Λούη και της Αθηνάς Μιχαηλίδου. Στο Μέρος Α δημοσιεύονται κείμενα της δημοσιογράφου Πέτρας Αργυρού και δικό μου, καθώς και του τομεάρχη της ΕΟΚΑ Θάσου Σοφοκλέους. Πρόκειται για εκτενέστερες μορφές ομιλιών που εκφωνήθηκαν σε ειδικές εκδηλώσεις για τον Τάσο Μάρκου στις 20 Ιουνίου 2019, στη Λευκωσία (οι δυο πρώτες) και στις 29 Μαΐου 2019 (η τρίτη). Στο Μέρος Β΄ δημοσιεύεται ο χαιρετισμός στην ίδια εκδήλωση του τότε υπουργού Παιδείας, Κώστα Χαμπιαούρη και βραβευμένα κείμενα (διηγήματα και ποιήματα) μαθητών / τριών στον 1ο Παγκύπριο Μαθητικό Διαγωνισμό με θέμα «Ο ήρωας Τάσος Μάρκου». Το Γ’ Μέρος περιλαμβάνει αναλυτικό βιογραφικό σημείωμα του Τάσου Μάρκου και στο Παράρτημα δημοσιεύονται διάφορα κείμενα για τον αγνοούμενο από τον Αύγουστο του 1974 αξιωματικό της Εθνικής Φρουράς και το κείμενό μου «Μια φωτογραφία του Τάσου Μάρκου», που πρωτοδημοσιεύθηκε στο «Περί ιστορίας».

Από το κυρίως κείμενό μου, παραθέτω εδώ ένα απόσπασμα από μιαν άγνωστη στο ευρύ κοινό δημοσιογραφική διένεξη του Τάσο Μάρκου, τον Ιανουάριο του 1965, με τον τότε βουλευτή Λευκωσίας Νίκο Σαμψών, σχετικά με τα γεγονότα της Ομορφίτας.

 « (…) Έναν χρόνο μετά τα αιματηρά γεγονότα των Χριστουγένων του 1963, την Πρωτοχρονιά του 1965, ξέσπασε δημόσια διαμάχη, με έντονους διαξιφισμούς, μέσω του Τύπου, μεταξύ Έλλήνων Κυπρίων μαχητών των ελληνοτουρκικών συγκρούσεων του Δεκεμβρίου του 1963 στη Λευκωσία, ως προς την ακρίβεια της δημοσιογραφικής εξιστόρησης που δημοσιευόταν σε σειρά αφηγήσεων, με αφορμή την πρώτη επέτειο των γεγονότων, από τον Νίκο Σαμψών στην εφημερίδα του «Μάχη». Με αυτή την αφορμή, δύο επιστολές, μία συλλογική πέντε αγωνιστών και μια προσωπική του, υπέγραψε και ο Τάσος Μάρκου. Παρότι πρόκειται για μια διένεξη που αποκαλύπτει κυρίως πώς είχαν διαμορφωθεί οι προσωπικές / πολιτικές διαφορές μεταξύ πρώην συναγωνιστών στην ΕΟΚΑ, σημαντικών πολιτικών, πλέον, στα πρώτα χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας, θεωρούμε ότι αξίζει να δημοσιευθούν εδώ οι δύο επιστολές, καθώς είναι ενδεικτικές για τον χαρακτήρα και τη δημόσια εικόνα του Τάσου Μάρκου, στα μέσα της δεκαετίας του 1960 και, από την άλλη, είναι από τα σπάνια ενυπόγραφα κείμενά του που είδαν ποτέ το φως της δημοσιότητας.

Στην πρώτη επιστολή, την οποία υπογράφουν (παρατίθενται οι ιδιότητες που δηλώθηκαν) οι Πέτρος Β. Κοντοπύργος, υπαρχηγός Υπαρχηγείου Λευκωσίας, Τάσος Μ. Μάρκου, διοικητής Εφεδρείας, Σπύρος Νικολάου, διοικητής πόλεως Λευκωσίας, Γρηγόρης Λ. Γρηγοράς, διοικητής 105ου λόχου και Άκης Καρυδάς, βοηθός διοικητής 105ου λόχου, αναφέρονται και τα εξής («Τριάκοντα αγωνισταί αναιρούν ανακριβείας του κ. Νίκου Σαμψών», εφημ. Ο Αγών, 1 Ιανουαρίου 1965, σσ. 1, 5· «Επανόρθωσις», εφημ. Ο Αγών, 3 Ιανουαρίου 1965, σελ. 1):

Παρακολουθούμεν μετ’ ενδιαφέροντος την από μέρους σας [η ανοικτή επιστολή απευθύνεται στον Ν. Σαμψών], εξιστόρησιν των μαχών της Ομορφίτας εκ των στηλών της εφημερίδος σας «Μάχης».

Ουδόλως ενδιαφερόμεθα διά τα κίνητρα, τα οποία σας ώθησαν εις την ενέργειάν σας αυτήν, ούτε και πρόθεσίς μας είναι να αμφισβητήσωμεν εις την παρούσαν μας τον σκοπόν τον οποίον επιδιώκετε. Οφείλομεν όμως να ομολογήσωμεν ότι εξεπλάγημεν μεγάλως, τόσον διά την πληθύν των ανακριβειών των πραγματικών γεγονότων ως ταύτα συνέβησαν, όσον και διά την από μέρους σας αναφοράν των ονομάτων μας και την παράλληλον «απονομήν επαίνου» διά την δράσιν μας.

Όσον αφορά το πρώτον, θεωρούμεν υποχρέωσίν μας χάριν της ιστορικής αληθείας να ανασκευάσωμεν τας ανακριβείας σας και να δώσωμεν εις την δημοσιότητα την αληθή πραγματικότητα. Την υποχρέωσίν μας αυτήν αισθανόμεθα ως επιτακτικήν και διά τον εξ ίσου σοβαρόν λόγον ότι κατά την εξιστόρησίν σας, πλην των διαφόρων υπονοουμένων εναντίον μαχητών γνωστών διά την ανυπολόγιστον προσφοράν των εις τον αγώνα, αναφέρεσθε συνεχώς εις το άτομόν σας και τα …κατορθώματά σας!

Όσον αφορά το δεύτερον, πέραν της εκπλήξεως την οποίαν εδοκιμάσαμεν απορούμεν και διά το μέγεθος της τόλμης σας. Διότι, εις υμάς κ. Σαμψών, ουδέν δικαίωμα αναγνωρίζομεν να αναφέρεσθε εις την προσωπικήν μας δράσιν. Διότι είσθε εντελώς αναρμόδιος προς τούτο. Πολύ περισσότερον δεν ανεχόμεθα τους «επαίνους σας», τους οποίους τόσον αφειδώς απονέμετε.

Πρόκειται το ολιγώτερον περί αστείου πράγματος. Διότι, κ. Σαμψών, ποίος είσθε σεις, ο οποίος μας αξιολογείτε; Υπήρξατε απλώς υπεύθυνος μιας διμοιρίας, η οποία κατόπιν εντολής ετάχθη να υπηρετήση εις εν μέρος της Ομορφίτας. Και παρ’ όλον ότι εμφανίζεσθε ως ανεξάρτητος οπλαρχηγός, εντούτοις εδρούσατε υπό τας διαταγάς του Αρχηγείου. Διά την προσπάθειαν να εμφανισθήτε ως ο μόνος, ο οποίος έδρασεν και έσωσε την Ομορφίταν, ενώ είναι καλώς γνωστόν ότι εις τας μάχας αυτάς έλαβον μέρος εκατοντάδες ωργανωμένων μαχητών, αστυνομικών και στρατιωτών, οίτινες έδρασαν υπό τας διαταγάς του Αρχηγείου, το οποίον τόσον αναισχύντως προσπαθείτε να ειρωνευθήτε, θα επανέλθωμεν συντόμως.

Όμως, δι’ ημάς, εκείνο το οποίον εις την παρούσαν προέχει είναι να διασαφηνίσωμεν ότι, απορρίπτομεν οιανδήποτε προσπάθειάν σας να ασχοληθήτε με την δράσιν μας, έστω και εάν πρόκειται να μας απονέμετε, ως επράξατε, «επαίνους». Διότι είσθε ο τελευταίος που είναι εις θέσιν να γνωρίζη την δράσιν και την προσφοράν μας. Ούτε και είμεθα μόνον ημείς κ. Σαμψών που ηγωνίσθημεν και εσώθη η Λευκωσία, κατά τας ημέρας εκείνας. Μάχαι υπήρξαν και εις την Νεάπολιν, το Καϊμακλί, τον Τράχωναν, τας οδούς Πάφου και Ερμού, τον Αγ. Παύλον και Αγ. Κασσιανόν. Και ηρωισμοί και αυτοθυσίαι, μεγαλύτεραι των ιδικών σας. Όμως όλα αυτά δεν έχουν προβληθή ακόμη εις την δημοσιότητα. Όχι διότι εκείνοι που ηγωνίσθησαν δεν διαθέτουν εφημερίδας ιδικάς των διά να αυτοπροβληθούν. Αλλά διότι τούτο δεν αποτελεί ευθύνην ιδικήν των, ούτε καν επιθυμίαν των. Οι πραγματικοί αγωνισταί δεν αγωνίζονται διά να δρέψουν επαίνους και να τύχουν δημοσιότητος, δίκην κινηματογραφικών αστέρων.

Ούτε ιδιοτέλεια και ωφελιμιστικαί τάσεις χαρακτηρίζουν τον αγνόν μαχητήν. Υπεράνω όλων τίθεται το καθήκον και η αφοσίωσις εις το συμφέρον της πατρίδος. Και μόνη υπερτάτη ικανοποίησις είναι εκείνη την οποίαν έκαστος εξ ημών αισθάνεται όταν εκπληροί εις το ακέραιον το καθήκον του αυτό.

Εάν καλώς ή κακώς ηγωνίσθημεν και εάν θα επαινεθώμεν ή θα κατακριθώμεν δημοσίως δι’ αυτό, τούτο δεν αποτελεί έργον ιδικόν μας, ασφαλώς ούτε και ιδικόν σας, κ. Σαμψών. Τούτο αποτελεί ευθύνην των προϊσταμένων της Οργανώσεως, εις τους κόλπους της οποίας είμεθα τότε ενταγμένοι. Διότι υπό τας διαταγάς των ηγωνίσθημεν όλοι και αυτοί γνωρίζουν περισσότερον παντός άλλου διά την δράσιν μας. Η ιστορία θα κρίνη όλους μας, κ. Σαμψών, και την αδέκαστον κρίσιν της δεν θα δυνηθήτε να αποφύγητε όσον και εάν επείγεσθε να την προκαταβάλετε.

Είναι προφανές ότι η οξύτατη δημοσιογραφική διαμάχη αφορούσε από τη μια τους αγωνιστές που ακολούθησαν την επιχειρησιακή ηγεσία της «Οργάνωσης» (κυρίως τον υπουργό Πολύκαρπο Γιωρκάτζη, αλλά τον Νίκο Κόσιη, εκδότη του «Αγώνος», που έδωσε μεγάλη προβολή στο ζήτημα) και από την άλλη τον Νίκο Σαμψών και τους αγωνιστές που ανήκαν στην ομάδα του.

Στην πιο πάνω επιστολή απάντησε με ενυπόγραφο πρωτοσέλιδο σημείωμα ο Νίκος Σαμψών στην εφημερίδα που εξέδιδε («Μια για πάντα», εφημ. Η Μάχη, 3 Ιανουαρίου 1965, σελ. 1), όπου απέδιδε στους πέντε επιστολογράφους το κίνητρο της εξυπηρέτησης «του αφέντου των», εννοώντας τον υπουργό Εσωτερικών και Αμύνης, Πολύκαρπο Γιωρκάτζη. Προς την ίδια κατεύθυνση (εναντίον του Π. Γιωρκάτζη) εκινείτο και το άκρως επιθετικό πρωτοσέλιδο δημοσίευμα του Ν. Σαμψών, με τίτλο «Το Αρχηγείον μάς διέταξεν «Αλτ» την στιγμήν της συντριβής των τρομοκρατών», στο ίδιο φύλλο, στη σειρά των άρθρων για τα γεγονότα των Χριστουγέννων του 1963. Στην αντίπερα όχθη, την ίδια μέρα δημοσιεύθηκε εκτενής προσωπική επιστολή του Τάσου Μάρκου προς τον Ν. Σαμψών, με την οποία υποβλήθηκε σειρά δεκαπέντε ερωτημάτων προς τον βουλευτή Λευκωσίας και εκδότη της «Μάχης», με ορισμένους σκληρούς υπαινιγμούς για την παρουσία και τη δράση του στις μάχες της Ομορφίτας.  Αναδημοσιεύουμε εδώ το πρώτο τμήμα της ανοικτής επιστολής που υπέγραψε ο Τάσος Μάρκου με την ιδιότητα «Λοχαγός Κυπριακού Στρατού. Διοικητής Εφεδρείας» και δημοσιεύθηκε από την εφημερίδα με τον τίτλο «Ο Σαμψών οικειοποιείται ανερυθριάστως την δράσιν των αγνών μαχητών μας. Διά της όλης περιγραφής του ο κ. Σαμψών δίδει την εντύπωσιν ότι εις την Ομορφίταν ηγωνίσθη μόνον αυτός. Αδυσώπητα ερωτήματα προς τον Σαμψών. Ανοικτή επιστολή του διοικητού Εφεδρείας λοχαγού Τάσου Μάρκου» (εφημ. Ο Αγών, 3 Ιανουαρίου 1965, σσ. 1, 5):

Κύριε Σαμψών,

Παρακολουθώ με ενδιαφέρον και προσοχήν την περιγραφήν των γεγονότων του παρελθόντος Δεκεμβρίου εις την εφημερίδα σας «Μάχην».

Είμαι εις εξ εκείνων οι οποίοι γνωρίζουν λεπτομερώς τα γεγονότα ως και την δράσιν πολλών μαχητών ως εκ της θέσεως εις την οποίαν ευρισκόμην. Ουδόλως αποκρύπτω την έκπληξίν μου διά το πλήθος των ανακριβειών και παραποιήσεων αι οποίαι περιλαμβάνονται εις τας περιγραφάς σας. Και ουδεμίαν πρόθεσιν είχον να υπεισέλθω εις τα γραφόμενά σας, διότι συνηθίζω να αποφεύγω την δημοσιότητα. Παρά ταύτα, αδήριτος ανάγκη πηγάζουσα εξ υποχρεώσεως προς την ιστορίαν και δεύτερον προς τους αγνούς μαχητάς οι οποίοι έδρασαν υπό τας οδηγίας μου και των οποίων την δράσιν ανερυθριάστως οικειοποιείσθε, δεν μου επιτρέπουν να σιωπήσω.

Είναι δι’ εμέ θλιβερόν το καθήκον τούτο, υπό τας κρισίμους ταύτας περιστάσεις τας οποίας η πατρίς μας διέρχεται, αναγκάζομαι όμως να ομιλήσω, διότι αντιλαμβάνομαι το καθήκον μου αυτό ως επιβεβλημένον και επιτακτικόν.

Διά της όλης περιγραφής σας, δίδετε την εντύπωσιν ότι εις την Ομορφίταν ηγωνίσθητε μόνον εσείς. Δεν αμφισβητώ το γεγονός ότι εδράσατε εις την Ομορφίταν. Όμως η Ομορφίτα δεν εσώθη μόνον λόγω της δράσεως της διμοιρίας σας, ούτε καν η δική σας δράσις συγκρίνεται με την προσφοράν τόσων άλλων μαχητών μας.

Δεν προτίθεμαι εις την παρούσαν μου να προβώ εις εκτεταμένην περιγραφήν των γεγονότων εκείνων εις την προσπάθειάν μου να παρουσιάσω την αληθή πραγματικότητα. Θα σας υποβάλω μόνον ωρισμένα σαφή ερωτήματα και θα αναμείνω τας σαφείς σας απαντήσεις. Και επιφυλάσσομαι να επανέλθω (…) [Ακολουθούν 15 ερωτήματα με λεπτομέρειες και περιστατικά των συγκρούσεων στην Ομορφίτα, που παραλείπονται εδώ.]

Στην επιστολή του Τάσου Μάρκου απάντησε την επομένη ημέρα ο Νίκος Σαμψών με ένα οξύτατο άρθρο με πολλές προσωπικές αιχμές («Διά τον λοχαγόν Τάσον Μάρκου», εφημ. Το Θάρρος, 4 Ιανουαρίου 1965). Ο Μάρκου κατηγορήθηκε από τον Σαμψών ότι «δεν πάτησε το πόδι του στην Ομορφίτα», ότι «απουσίαζε επί μακρόν εις την Ελλάδα και όταν ήλθε εις την Κύπρον σχεδόν ο αγών [της ΕΟΚΑ] έληγε» και ότι «ήταν στο ΑΠΟΕΛ και έδινε διαταγάς από τηλεφώνου», ενώ ανάλογες αιχμές εκτοξεύθηκαν και για τον “αφέντη του”.»

Στη συνέχεια η διένεξη εκτονώθηκε, τουλάχιστον δημοσιογραφικά. Το τελικό κεφάλαιο της αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο ανδρών θα γραφόταν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1974…

One thought on “Ένα βιβλίο για τον Τάσο Μάρκου

  1. Pingback: Άμυνα και Γεωστρατηγική: Ένα βιβλίο για τον Τάσο Μάρκου

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s