Ένας χρόνος χωρίς τον Σάββα Παύλου

Συμπληρώθηκε σήμερα ένας χρόνος από το πρωινό της 5ης Απριλίου 2016, όταν έφυγε από τη ζωή ο φιλόλογος Σάββας Παύλου (1951-2016), ο χαλκέντερος «Ερυθροτερμινθεύς» των κυπριακών γραμμάτων.

Πριν από μερικούς μήνες, στον 11ο τόμο της «Επετηρίδας Κέντρου Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου», δημοσιεύθηκε, μεταθανατίως, η τελευταία επιστημονική εργασία του Σάββα Παύλου, με τίτλο «Επιθεώρηση Τέχνης και Κύπρος» (σσ. 521-556). Ήταν ένα θέμα που τον απασχόλησε για πολλά χρόνια και κατάφερε να ολοκληρώσει την αποδελτίωση αλλά και τα απαραίτητα σχόλιά του για το άρθρο, παράλληλα με την επώδυνη αρρώστια και τις θεραπείες, τους τελευταίους μήνες της ζωής του. Περιλαμβάνει τα κεφάλαια: «Μελέτη περιοδικών. Εισαγωγή. Επιθεώρηση Τέχνης, Επιθεώρηση Τέχνης (1954-1967) και Κύπρος, Ανθολόγηση κειμένων για την Κύπρο, Τα κυπρολογικά του περ. Επιθεώρηση Τέχνης – Ευρετηρίαση.» Μια υποδειγματική φιλολογική εργασία, εξαιρετικά χρήσιμη, και ένας επιπλέον λόγος για να τον θυμόμαστε και να τον μνημονεύουμε…

Αντί άλλης αναφοράς στη μνήμη του Σάββα, που τόσο λείπει, εδώ και έναν χρόνο, από τόσους πολλούς, αναδημοσιεύω εδώ τα επιλογικά του σχόλια, για την τεράστια βαρύτητα που, όπως αποδεικνύεται από τη μελέτη του, η «Επιθεώρηση Τέχνης», το κορυφαίο περιοδικό της ελλαδικής Αριστεράς κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο έδωσε στην Κύπρο, στο Κυπριακό και στους Κύπριους λογοτέχνες και δημιουργούς, αλλά και για την κατοπινή αμηχανία των μελετητών. Γράφει ο Σάββας Παύλου (σσ. 531-532, οι υποσημειώσεις, εδώ 1-3, ανταποκρίνονται στις 26-28 του πρωτότυπου κειμένου):

«(…) Και ξαφνικά όλα αυτά, σαν να μη συνέβησαν ποτέ. Οι διάφοροι μελετητές της Επιθεώρησης Τέχνης έχουν ασχοληθεί με όλα τα θέματα του περιοδικού, ακόμη και γι’ αυτά, που είχαν ελάχιστο μερίδιο, με δύο-τρία σημειώματα, εκτός από το Κυπριακό. Σπάνια τονίζεται η «κυπριακή» πλευρά της Επιθεώρησης Τέχνης, κυρίως σε «παράπλευρες» μελέτες[1]. Εξαιρέσεις: ο Γιώργος Κεχαγιόγλου σε κείμενό του για τα «κυπριακά» ποιήματα του Ρίτσου[2] τονίζει την πλήρη στήριξη του κυπριακού αντιιμπεριαλιστικού και απελευθερωτικού αγώνα και της άνευ όρων αυτοδιάθεσης εκ μέρους του περιοδικού, ακόμη ότι στις σελίδες της Επιθεώρησης Τέχνης «επανέρχονται σταθερά και χωρίς κανενός είδους σύμπλεγμα ο κοινός τόπος του χαρακτηρισμού της Κύπρου ως «ελληνικού νησιού», οι αντιβρετανικές, αντιγαλλικές και αντιτουρκικές αιτιάσεις, οι συνεχείς εκκλήσεις για “πατριωτική ενότητα”, ακόμη και η έντονη κριτική όσων συμπεριφορών των ελλαδικών πολιτικών κλπ θεωρήθηκαν προδοτικές, ενδοτικές ή ατελείς». Η Ελένη Αντωνιάδου, στο βιβλίο της Τα “ Κυπριακά ” του Τίτου Πατρίκιου, αναφέρεται στην υποστήριξη, που είχε στο ξεκίνημά του ο κυπριακός αγώνας εκ μέρους της Επιθεώρησης Τέχνης, της οποίας ο Τίτος Πατρίκιος ήταν ιδρυτικό μέλος και μέλος της συντακτικής επιτροπής[3].

Χρειάζεται, λοιπόν, μια επιθεώρηση των επιθεωρήσεων, μια ιστορία των ιστοριών για την Επιθεώρηση Τέχνης. Η αποσιώπηση της «κυπριακής» πλευράς του εν λόγω περιοδικού σχετίζεται με τα επικρατήσαντα ιδεολογήματα ότι κάθε αναφορά σε εθνικούς αγώνες, ή, ακόμη, σε μνεία της Κύπρου, αναπαράγει εθνικισμούς και άλλα κακέμφατα, έτσι γράφεται μια ιδεολογικοποιημένη ιστορία ερήμην των κειμένων, των μαρτυριών και των τεκμηρίων.»

[1] Ευχάριστη έκπληξη το περιοδικό Μανδραγόρας, που αναδημοσίευσε στο τεύχος για την Επιθεώρηση Τέχνης, που συνόδευε το αφιέρωμα στο περιοδικό, το πρώτο άρθρο της Επιθεώρησης Τέχνης για το Κυπριακό.

[2] Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Τα “κυπριακά” ποιήματα του Ρίτσου: αποτιμήσεις και απηχήσεις», στον τόμο: Ο ποιητής και πολίτης Γιάννης Ρίτσος, επιμέλεια Αικατερίνη Μακρυνικόλα – Στρατής Μπουρνάζος, Μουσείο Μπενάκη – Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2008, βλ. και Εισαγωγή στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, επιλογή κριτικών κειμένων, επιμέλεια Δημήτρης Κοκόρης, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2009, σ. 396.

[3] Ελένη Αντωνιάδου, Τα «Κυπριακά» του Τίτου Πατρίκιου, έκδ. Αίπεια (Σπίτι της Κύπρου και εκδόσεις Παρουσία), Αθήνα 2009, σ. 29-33.

Advertisements

Σχολιάστε..

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s