Πέθανε προχθές το μεσημέρι, 15 Ιανουαρίου 2026, στη Μαδρίτη, η Ειρήνη (1942-2026), τ. πριγκίπισσα της Ελλάδας, το τρίτο παιδί του βασιλιά Παύλου και της Φρειδερίκης, ύστερα από την πρωτότοκη Σοφία και τον Κωνσταντίνο. Η Ειρήνη δεν απασχόλησε ποτέ την ελληνική πολιτική και κοσμική επικαιρότητα, αφού έζησε μια διακριτική και μάλλον αντισυμβατική ζωή για μέλος οικογένειας εστεμμένων, ωστόσο συνδέεται στενά με την Κύπρο, όπου πραγματοποίησε, τον Οκτώβριο του 1962, μια ιστορική επίσκεψη, διάρκειας έξι ημερών.

Η Ειρήνη και ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος πανευτυχείς σε επίσκεψή τους σε κάποιο κυπριακό χωριό (΄Φωτογραφία: Αρχείο Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών)

Όταν επισκέφθηκε η Ειρήνη τη μόλις ιδρυθείσα Κυπριακή Δημοκρατία ήταν ένα νεαρό κορίτσι είκοσι χρονών με γλυκό χαμόγελο. Η επίσημη επίσκεψή της, η πρώτη μέλους βασιλικής οικογένειας στο νέο κράτος και μια από τις πρώτες επισκέψεις επισήμων προσώπων στην Κυπριακή Δημοκρατία, γινόταν σε ένα νησί όπου λόγω των συμβολισμών του αλυτρωτισμού υπήρχε έντονη αγάπη στο ελληνικό στέμμα, με πιο γνωστό φίλο της ελληνικής δυναστείας τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, αμέσως μετά το τέλος του Αγώνα της ΕΟΚΑ για ένωση με την Ελλάδα. Από την άλλη, τόσο οι κοινωνικές συνθήκες της εποχής όσο και τα προηγηθέντα 82 χρόνια βρετανικής κατοχής, διατηρούσαν ακόμη ψηλά το ενδιαφέρον της κυπριακής κοινής γνώμης για τις βασιλικές οικογένειες της υφηλίου. Είναι σημαντικό, αλλά και χαρακτηριστική ένδειξη του λαϊκού αισθήματος, ότι η Ειρήνη έγινε δεκτή με θερμές εκδηλώσεις και από τους Τούρκους της Κύπρου, τόσο τους θεσμικούς εκπροσώπους (αντιπρόεδρος Κουτσιούκ, πρόεδρος της Τουρκικής Κοινοτικής Συνέλευσης Ραούφ Ντενκτάς, κ.ά.), όσο και από τον απλό κόσμο στις τουρκοκυπριακές συνοικίες της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου και στα χωριά της υπαίθρου.

Η Ειρήνη έφτασε στη Λευκωσία νωρίς το απόγευμα της 10ης Οκτωβρίου 1962. Την υποδέχθηκε στο Αεροδρόμιο Λευκωσίας ο ίδιος ο Μακάριος και μαζί εισήλθαν στη Λευκωσία, όρθιοι στο ανοικτό προεδρικό αυτοκίνητο, με χιλιάδες λαού να τους αποθεώνουν. Για την υποδοχή της είχε συσταθεί «Συντονιστική Επιτροπή (…) αποτελουμένη από τους Έλληνας βουλευτάς Λευκωσίας, αντιπροσώπους του Ελληνικού Γραφείου Παιδείας, του Δήμου Λευκωσίας, της Ενώσεως Αγωνιστών Λευκωσίας, της ΠΕΚ, της ΣΕΚ, των Προσκόπων και εκπροσώπους όλων των Εθνικοφρόνων Σωματείων Λευκωσίας». Σε ανακοίνωσή της η Επιτροπή ζήτησε από τον ελληνικό λαό της Κύπρου να θεωρήσει τη 10^η Οκτωβρίου ως μέρα αργίας, εξηγώντας: «Η Ελληνίδα Πριγκίπισσα με την παρουσίαν της ανάμεσά μας θα μας φέρη την πνοήν των Πανελλήνων γιατί στο πρόσωπό της εικονίζονται τα όνειρα και το Πνεύμα της Φυλής μας.»

Το πρωτοσέλιδο της εφημ. “Ο Φιλελεύθερος”, 11 Οκτωβρίου 1962, με την περιγραφή της άφιξης της Ειρήνης στη Λευκωσία.

Από το Αεροδρόμιο η πομπή των επισήμων κατευθύνθηκαν στην Πλατεία Μεταξά (από το 1975, Πλατεία Ελευθερίας), στο κέντρο της Λευκωσίας, όπου η Ειρήνη δέχθηκε τον χαιρετισμό του εκπροσώπου της Δημοτικής Επιτροπής της πρωτεύουσας και είπε δυο λόγια στο πλήθος, για να κατευθυνθεί στη συνέχεια στο Προεδρικό Μέγαρο, όπου και κατέλυσε. (Κι όπου υψώθηκε προς τιμήν της για μοναδική φορά στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας η ελληνική σημαία.) Την επομένη επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Μουσείο Αγώνος, τα Φυλακισμένα Μνήματα, την Παιδαγωγική Ακαδημία, το Γυμνάσιο Θηλέων Παλλουριωτίσσης και το Παγκύπριο Γυμνάσιο, το σπίτι του Φαζίλ Κουτσιούκ στην τουρκική συνοικία της Λευκωσίας, όπου της επιφυλάχθηκε επίσης θερμή υποδοχή, την Ελληνική Πρεσβεία, όπως και διάφορα ιδρύματα (Σχολή Τυφλών, Ορφανοτροφείο, Παιδικός Σταθμός «Μάννα»). Το απόγευμα της ίδιας μέρας επισκέφθηκε τη Λάρνακα, σε ένα ανάλογα εξοντωτικό πρόγραμμα, και ακολούθησαν επισκέψεις της στην Αμμόχωστο, την Κερύνεια, τη Λεμεσό, την Πάφο (όπου και διανυκτέρευσε ένα βράδυ), τη Μονή Κύκκου, τις Πλάτρες, όπου επίσης διανυκτέρευσε, στο ξενοδοχείο «Φόρεστ Παρκ». Η Ειρήνη κέρδισε πλήρως το λαϊκό αίσθημα όταν χόρεψε τον καλαματιανό και άλλους ελληνικούς χορούς μαζί με μαθητές και μαθήτριες σε επισκέψεις της σε Γυμνάσια (στη Λάρνακα, την Αμμόχωστο, στη Λεμεσό, στη Λάπηθο, κ.α.). Επίσης, έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα αρχαιολογικά και εκκλησιαστικά μνημεία του νησιού που επισκέφθηκε (Άγιος Ιλαρίων, Μπέλαπαις, Σαλαμίνα, Πύργος του Οθέλλου, Κούριο, Μονές Αποστόλου Βαρνάβα, Χρυσορογιάτισσα, Κύκκος, κ.ο.κ.), καθώς είχε προβληθεί η αγάπη και το ενδιαφέρον της για την αρχαιολογία.

Όπως ήταν φυσικό, εξαιτίας και του οδικού δικτύου της εποχής, η Ειρήνη στο πυκνό πρόγραμμα της εκδρομής της πέρασε από δεκάδες χωριά σε όλη την Κύπρο, από το Τρίκωμο στα ανατολικά, τη Λύση, το Λευκόνοικο και άλλα χωριά της Μεσαορίας και του Πενταδακτύλου, μέχρι το μαρωνίτικο χωριό Κορμακίτης και τα χωριά της Κερύνειας και της Μόρφου, στα δυτικά, αλλά και πολλές απομακρυσμένες κοινότητες της Πάφου (Πολέμι, Παναγιά), του Τροόδους (Πεδουλάς, Πρόδρομος) και της Πιτσιλιάς (Κυπερούντα, Παλαιχώρι, Άγιος Θεόδωρος), κ.ο.κ.. Όπως ήταν επόμενο, σε κάθε χωριό ανέμεναν εκατοντάδες κάτοικοι να δουν από κοντά τη νεαρή πριγκίπισσα η οποία γινόταν αντικείμενο θερμών εκδηλώσεων αγάπης. Χωρίς υπερβολή, είναι βέβαιο ότι, λόγω και των ιστορικών περιπετειών της Κύπρου των αμέσως επόμενων χρόνων, κανένας άλλος επίσημος προσκεκλημένος της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ιστορία της χώρας δεν επισκέφθηκε τόσα πολλά μέρη του νησιού όσο η Ειρήνη της Ελλάδος, τον Οκτώβριο του 1962. Την πριγκίπισσα στη Λεμεσό και στην Πάφο την συνόδευσε ο ίδιος ο πρόεδρος Μακάριος, στην Κερύνεια ο υπουργός Εξωτερικών Σπύρος Κυπριανού, στην Πιτσιλιά, γενέτειρά του, ο υπουργός Εσωτερικών Πολύκαρπος Γιωρκάτζης. Στην προσωπική της ακολουθία από την Αθήνα, σε όλη τη διάρκεια της επίσκεψής της στην Κύπρο είχαν προσκολληθεί δυο νεαροί αγωνιστές της ΕΟΚΑ: Προσωπικός φρουρός – υπασπιστής της είχε οριστεί ο λοχαγός του Κυπριακού Στρατού, Τάσος Μάρκου, ο κατοπινός ήρωας του 1974 και από το Υπουργείο Εσωτερικών την ευθύνη του ταξιδιού είχε ο Άντρος Νικολαΐδης, μεταγενέστερα διακεκριμένος διπλωμάτης της Δημοκρατίας. Σε πολλά αρχαιολογικά μνημεία και στο Αρχαιολογικό Μουσείο την ξενάγησε ο Πορφύριος Δικαίος, διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων, στον Απόστολο Βαρνάβα ο γηραιός δάσκαλος της Αμμοχώστου Μιχαήλ Κούμας, ενώ την Ειρήνη υποδέχθηκαν στα χωριά τους οι γονείς του Γρηγόρη Αυξεντίου, του Ευαγόρα Παλληκαρίδη και του Κυριάκου Μάτση. Η ίδια η Ειρήνη μοίρασε σε αρκετά ιδρύματα, νοσοκομεία και σχολεία ποσά 100-200 λιρών, ως «δωρεά των γονέων της», μια χειρονομία που πιθανότατα είχε σχέση με κυπριακό δημοσίευμα πριν από την επίσκεψή της, που έκανε λόγο για πιθανό δώρο σε αυτήν από τη Μονή Κύκκου ποσού 20.000 λιρών, «για την προίκα της». Ένα δημοσίευμα που προκάλεσε αρνητικά – αντιβασιλικά σχόλια σε μερίδα του αθηναϊκού Τύπου, αλλά αποδείχθηκε αναληθές.

Στο φύλλο του “Φιλελευθέρου” της 12ης Οκτ. 1962 η περιγραφή των επισκέψεων της Ειρήνης στη Λευκωσία και στη Λάρνακα με χαρακτηριστικές φωτογραφίες

Στους ενθουσιώδεις λόγους προς τιμήν της Ειρήνης ανά το παγκύπριο σημειωνόταν ότι ήταν η πρώτη επίσημη επίσκεψη μέλους της ελληνικής βασιλικής οικογένειας στην Κύπρο και προφανώς δεν έλειπαν άμεσες αναφορές στην Ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Η ίδια η Ειρήνη δήλωσε ότι το ταξίδι στην Κύπρο το ονειρευόταν «από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου» και υποστήριξε ότι όσα έζησε στην υποδοχή της στη Λευκωσία «θα μείνουν πάντοτε ως η πλέον ευτυχής ανάμνησις της ζωής μου». Όπως σημείωνε με βρετανικό φλέγμα η αγγλόφωνη εφημερίδα της Λευκωσίας, “Cyprus Mail”, σε πρωτοσέλιδο τίτλο της, στο φύλλο της 12ης Οκτωβρίου 1962, περιγράφοντας την πρώτη πλήρη ημέρα της επίσκεψής της στην Κύπρο: ”Princess Irene has the busiest day of her life”…

Η Κύπρος έζησε μια βδομάδα φρενίτιδας, την πρώτη στη διετή μέχρι τότε ιστορία της νεαρής Δημοκρατίας και απολάμβανε για πρώτη φορά τόσο μαζικά τα αγαθά της ανεξαρτησίας της: στην ανοικτή δεξίωση προς τιμή της Ειρήνης στο Προεδρικό Μέγαρο είχαν προσκληθεί και πήραν μέρος 2.000 πρόσωπα… Καταγράφω μερικούς τίτλους από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων εκείνων των ημερών: «Στιγμές παραμυθιού έζησαν χθες τα Ελληνόπουλα της Κύπρου μαζί με την βασιλοπούλα των ονείρων των». «Εθνικόν αρραβώνα αποτελεί η παρουσία μεταξύ μας της Ελληνίδος πριγκιπίσσης». «Συγκεκινημένη και με δάκρυα εις τους οφθαλμούς η βασιλόπαις ενηγκαλίσθη εις την Λύσην την μητέρα του ήρωος Γρηγόρη Αυξεντίου – Παντού «εκαπνίζετο» και ερραίνετο με άνθη και ανθόνερον».

Για τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και τον αντιπρόεδρο Κουτσιούκ, αλλά και για όλο το νησί ήταν μια από τις πιο ευτυχείς μέρες της μέχρι τότε ιστορίας του ανεξάρτητου κράτους. Όμως γρήγορα τα σύννεφα θα επέστρεφαν, έντονα μάλιστα, αφού λίγες βδομάδες αργότερα, στις 22 Νοεμβρίου 1962, άρχισε με μεγάλες προσδοκίες η επίσης ιστορική, τετραήμερη επίσημη επίσκεψη του Μακαρίου στην Τουρκία που, ατυχώς, εξελίχθηκε σε φιάσκο.

Η Ειρήνη μετά την επιστροφή της στην Αθήνα συνέχισε να παραλαμβάνει για αρκετό καιρό δώρα, ενθύμια και πολλές επιστολές από την Κύπρο, πέρα από τα δώρα που πήρε αυτοπροσώπως στο νησί, που έφταναν τα 300 κιλά, σύμφωνα με τις κυπριακές εφημερίδες. Ανάμεσα στα δώρα που παρέλαβε ήταν μια συλλογή αρχαιοτήτων από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και πολλά κεντήματα και άλλα λαϊκά χειροτεχνήματα.

Εδώ και πολλά χρόνια έχω συγκεντρώσει από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στην Αθήνα και το «Αρχείο Βασιλικών Ανακτόρων», δεκάδες έγγραφα και επιστολές προς την Ειρήνη από  την Κύπρο, της περιόδου 1962-1963, σχετικά με την επίσκεψή της στην Κύπρο, προσβλέποντας σε μια μελλοντική δημοσίευση. Παρουσιάζω εδώ μια από αυτές, ως απολύτως ενδεικτική του κλίματος που επικράτησε. Προέρχεται από το χωριό Επταγώνια της επαρχίας Λεμεσού και την υπογράφουν ο κοινοτάρχης, ο ιερέας, ο διευθυντής του σχολείου και οι εκπρόσωποι των σωματείων  του χωριού.