Έγινε την 1η Ιουλίου στη Λευκωσία η κηδεία του δικηγόρου Ανδρέα Παναγιώτου, αγωνιστή της ΕΟΚΑ και του αντιχουντικού αγώνα και πρώην βουλευτή Λευκωσίας. Ο Ανδρέας γεννήθηκε στην κατεχόμενη, από το 1974, κοινότητα της Φιλιάς Μόρφου. Τελειόφοιτος μαθητής του Παγκυπρίου Γυμνασίου μπήκε στον Αγώνα της ΕΟΚΑ (αποφοίτησε το καλοκαίρι του 1955) και ήταν, μαζί με τον Μιχάλη Γιωργάλλα, αργότερα πεσόντα στο αντάρτικο με τον Γρηγόρη Αυξεντίου, οι επικεφαλής της πρώτης μαθητικής ομάδας του σχολείου τους. Έζησε από πολύ κοντά τις πρώτες μεγάλες μαθητικές συγκρούσεις με την αποικιακή Αστυνομία, από τον Δεκέμβριο του 1954, και κατόπιν με τον βρετανικό στρατό στα στενά της Λευκωσίας, καθώς και την οξύτατη εσωτερική διάσταση με τη διεύθυνση του Παγκυπρίου ως προς τα καθήκοντα και τη “σωστή συμπεριφορά” των μαθητών του ιστορικού Γυμνασίου σχετικά με τη συμμετοχή τους στις διαδηλώσεις, στην αιώνια αντιπαράθεση του Κρέοντα με την Αντιγόνη. Λόγω της δράσης του και μετά την πρώτη του σύλληψη, στα τέλη Απριλίου του 1955, “προβιβάστηκε” γρήγορα από τη ρίψη φυλλαδίων και τον πετροπόλεμο με τις αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις στην ομάδα του Εκτελεστικού της Λευκωσίας της ΕΟΚΑ υπό τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη.

Στο Εκτελεστικό η δράση του κορυφώθηκε με την εκτέλεση του ΗΠ, λοχία της Αστυνομίας και συνεργάτη των Βρετανών, στις 28 Αυγούστου 1955, στο κέντρο της Λευκωσίας, κοντά στην “Αλάμπρα”. Την εκτέλεση την πραγματοποίησε ο 19χρονος Ανδρέας Κ. Παναγιώτου μαζί με τον 22χρονο Μιχαήλ Σ. Καραολή, από το Παλαιχώρι, απόφοιτο της Αγγλικής Σχολής Λευκωσίας. Σήμερα γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι ο φόνος έγινε διά χειρός και από το όπλο του Παναγιώτου και όχι από τον Καραολή. Ωστόσο, συνελήφθη ο Καραολής λίγες ημέρες μετά τον φόνο, καθώς εντοπίστηκε γρήγορα από το ποδήλατό του, που εγκατέλειψε, και προσήχθη στο δικαστήριο κατηγορούμενος για ανθρωποκτονία. Με συνοπτικές διαδικασίες και ψευδομαρτυρίες, ο Μιχαλάκης Καραολής καταδικάστηκε σε θάνατο και απαγχονίστηκε μαζί με τον Ανδρέα Δημητρίου στις 10 Μαΐου 1956. Από τις 5 Σεπτεμβρίου 1955 είχε συλληφθεί και ο Παναγιώτου, μαζί με τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη για κατοχή όπλων και κατηγορήθηκε ότι σκόπευε να σκοτώσει βασικούς (Τουρκοκύπριους) μάρτυρες της υπόθεσης Καραολή. Οι βρετανικές διωκτικές και ανακριτικές αρχές δεν συνέδεσαν τον Παναγιώτου με την εκτέλεση του ΗΠ και ο ίδιος έζησε στις Κεντρικές Φυλακές μερικούς μαρτυρικούς μήνες, σε κοντινό κελλί με τον μελλοθάνατο Καραολή, γνωρίζοντας ότι σε κάθε στιγμή μπορούσε ο συναγωνιστής του να αποκαλύψει και τη δική του συμμετοχή και να οδηγούνταν και αυτός στην αγχόνη. Ανάλογα αισθήματα τον διακατείχαν για χρόνια, μετά το τέλος του Αγώνα της ΕΟΚΑ, όταν παρευρισκόταν στο ετήσιο μνημόσυνο του Καραολή, ή συναντούσε τα μέλη της οικογένειας του απαγχονισθέντος συναγωνιστή του, ειδικά τη μητέρα του, ή επισκεπτόταν τους τάφους των απαγχονισθέντων στα Φυλακισμένα Μνήματα.

Ο Ανδρέας Παναγιώτου, κατάδικος σε πέντε χρόνια φυλάκιση για κατοχή πυροβόλου όπλου, κατάφερε να δραπετεύσει από τις Κεντρικές Φυλακές στις 5 Νοεμβρίου 1956. Τοποθετήθηκε στον τομέα Κερύνειας της ΕΟΚΑ και ήταν υπεύθυνος στα χωριά της περιοχής Λαπήθου – Καραβά, με τομεάρχη τον Κυριάκο Μάτση και στους τελευταίους μήνες του Αγώνα τον Άντη Σωτηριάδη. Έζησε από πολύ κοντά και συνεργάστηκε με τον Κυριάκο Μάτση, για τον οποίο μιλούσε με μεγάλο σεβασμό μέχρι το τέλος της ζωής του, ενώ δημιούργησε στενή φιλία με πολλούς συναγωνιστές του από την επαρχία Κερύνειας και κυρίως από τα χωριά δυτικά της πόλης του Πράξανδρου.

Μετά το τέλος του Αγώνα σπούδασε Νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών όπου αναμείχθηκε ενεργά στο κυπριακό και το πανελλαδικό φοιτητικό κίνημα. Επέστρεψε στην Κύπρο ως εθελοντής το 1964, όπως δεκάδες άλλοι Κύπριοι φοιτητές στην Ελλάδα και μετά τη λήψη του πτυχίου του εγκαταστάθηκε στη Λευκωσία, όπου άσκησε τη δικηγορία. Εντάχθηκε στον αντιχουντικό αγώνα από τη μέρα επιβολής της δικτατορίας του 1967 και στην Επιτροπή Αποκατάστασης της Δημοκρατίας στην Ελλάδα (ΕΑΔΕ) και σε αυτό το πλαίσιο γνωρίστηκε και φιλοξένησε τον Αλέξανδρο Παναγούλη στη Λευκωσία. Ήταν παρών στην πρώτη γνωριμία του Ελλαδίτη αντιστασιακού με τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη και γνώστης όλου του παρασκηνίου που οδήγησε στην απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Παπαδόπουλου, τον Αύγουστο του 1968, και σημάδεψε την πορεία των ελλαδοκυπριακών σχέσεων στα χρόνια της Επταετίας αλλά και την ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 ο Αντρέας Παναγιώτου υπήρξε συνεπής αντικατοχικός αγωνιστής τόσο στις διάφορες αντικατοχικές εκδηλώσεις όσο και στις περιθωριακές ελλαδοκυπριακές συζητήσεις των πρώτων χρόνων μετά την Κατοχή για εναλλακτικούς τρόπους αγώνα, από τους κύκλους που είχαν αντισταθεί στη δικτατορία στην Ελλάδα. Ως προς την πολιτική του τοποθέτηση, εντάχθηκε στην “Ένωση Κέντρου” του Τάσσου Παπαδόπουλου από την ίδρυσή της και εκλέχθηκε βουλευτής με το ΔΗΚΟ για την περίοδο 1986-1991.

Ο Ανδρέας Παναγιώτου ως βετεράνος αγωνιστής υπήρξε εξαιρετικά σεμνός και οι αφηγήσεις του ήταν συναρπαστικές και πραγματικός θησαυρός. Τα τελευταία χρόνια ήταν τακτικός ακροατής στις μηνιαίες διαλέξεις της “Ακαδημίας Ιστορικών Σπουδών Αγώνα ΕΟΚΑ” στην Αίθουσα Ηρώων του Ιδρύματος Απελευθερωτικού Αγώνα ΕΟΚΑ και παρενέβαινε πάντα με σχόλια και παρατηρήσεις, ενώ μετά τις διαλέξεις, μέχρι αργά το βράδυ διηγούνταν ιστορίες από την αγωνιστική του ζωή και τις εμπειρίες του. Τον Νοέμβριο του 2022 τον κάλεσε στο μεταπτυχιακό μάθημά του στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου ο Χάρης Αλεξάνδρου. Τότε, σε μια αφήγηση-ποταμό, μας διηγήθηκε με κάθε λεπτομέρεια άγνωστες πτυχές της κυπριακής εμπλοκής στην υπόθεση Παναγούλη.

Ο Αντρέας υπήρξε απλός καθημερινός άνθρωπος, ένας από τους χιλιάδες αγωνιστές και αγωνίστριες του Αγώνα της ΕΟΚΑ, που παρέμεινε έντιμος, οραματιστής και αγωνιστής. Και Φιλιώτης. Τον αποχαιρετίσαμε προχθές σε κλίμα συγκίνησης, με την ελληνική σημαία και τη σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας στο φέρετρό του και τον Εθνικό Ύμνο να επιστέφει τη νεκρώσιμη ακολουθία.

Καλό ταξίδι, Αντρέα! Και καλόν παράδεισο

Νοέμβριος 2022. Ο Αντρέας Παναγιώτου μιλά στο Μεταπτυχιακό της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου για τη γνωριμία και τη σχέση του με τον Αλέξανδρο Παναγούλη